HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.163

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.163)
Devata: Aśva (mystic steed; divine life-force in ascent)
Chandas: Triṣṭubh (common for RV 1.163; verse-level verification recommended)

यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्त्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महि जातं ते अर्वन् ॥

यदक्र॑न्दः प्रथ॒मं जाय॑मान उ॒द्यन्त्स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् । श्ये॒नस्य॑ प॒क्षा ह॑रि॒णस्य॑ बा॒हू उ॑प॒स्तुत्यं॒ महि॑ जा॒तं ते॑ अर्वन् ॥

yád ákrandaḥ prathamáṃ jā́yamāna udyán samudrā́d utá vā purī́ṣāt | śyénasya pakṣā́ hariṇásya bāhū́ upa-stutyáṃ máhi jātáṃ te arván ||

When thou didst cry out at first, being born, rising up from the ocean-depth—or even from the rich earth-matter—thou wast as the wings of the eagle and as the arms of the deer: a greatness worthy of invocation, O Steed, was born in thee.

यत् । अक्र॑न्दः । प्र॒थ॒मम् । जाय॑मानः । उ॒त्ऽयन् । स॒मु॒द्रात् । उ॒त । वा॒ । पुरी॑षात् । श्ये॒नस्य॑ । प॒क्षा । ह॒रि॒णस्य॑ । बा॒हू इति॑ । उ॒प॒ऽस्तुत्य॑म् । महि॑ । जा॒तम् । ते॒ । अ॒र्व॒न् ॥यत् । अक्रन्दः । प्रथमम् । जायमानः । उत्यन् । समुद्रात् । उत । वा । पुरीषात् । श्येनस्य । पक्षा । हरिणस्य । बाहू इति । उपस्तुत्यम् । महि । जातम् । ते । अर्वन् ॥yat | akrandaḥ | prathamam | jāyamānaḥ | ut-yan | samudrāt | uta | vā | purīṣāt | śyenasya | pakṣā | hariṇasya | bāhū iti | upa-stutyam | mahi | jātam | te | arvan

यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (यद्-तद् सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (sarvanāma-prātipadika)
अक्रन्दःyou cried/neighed
अक्रन्दः:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः: त्वम्)
TypeVerb
Rootक्रन्द् (धातु)
प्रथमम्first/for the first time
प्रथमम्:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
जायमानःbeing born
जायमानः:
कर्तृ (अक्रन्दः इत्यस्य कर्ता)
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) → जायमान (वर्तमानकृदन्त)
उद्यन्rising/coming up
उद्यन्:
कर्तृ/क्रियाविशेषण (जायमानः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootउद् + या (धातु) → उद्यन् (वर्तमानकृदन्त)
समुद्रात्from the sea/ocean
समुद्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
उतand/also
उत:
समुच्चय/विकल्प
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
वाor
वा:
विकल्प
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
पुरीषात्from the mire/filth (wet mud)
पुरीषात्:
अपादान
TypeNoun
Rootपुरीष (प्रातिपदिक)
श्येनस्यof the falcon
श्येनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootश्येन (प्रातिपदिक)
पक्षा(two) wings
पक्षा:
कर्तृ/उपमान-रूपक (वर्णनात्मक प्रथमा)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
हरिणस्यof the deer/antelope
हरिणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootहरिण (प्रातिपदिक)
बाहू(two) forelegs/arms
बाहू:
कर्तृ/उपमान-रूपक (वर्णनात्मक प्रथमा)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
उपस्तुत्यम्to be praised/fit to be lauded
उपस्तुत्यम्:
कर्मणि-योग्यता/विशेषण (महि जातम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootउप + स्तु (धातु) → उपस्तुत्य (कृदन्त-विशेषण)
महिgreatly; great
महि:
क्रियाविशेषण/विशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootमहि (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्; ‘मह्’ भावः)
जातम्born; arisen
जातम्:
कर्म/विधेय (वर्ण्य-वस्तु)
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) → जात (भूतकृदन्त)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (sarvanāma-prātipadika)
अर्वन्O steed/horse
अर्वन्:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)