HomeRig VedaMandala 1Sukta 160Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.160

Rishi: As RV 1.160 (verify in Anukramaṇī)
Devata: Agni / inner Fire as vahni (carrier) operating between the two Parents; with imagery of cow/bull as sources of luminous nourishment
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

स वह्निः पुत्रः पित्रोः पवित्रवान्पुनाति धीरो भुवनानि मायया । धेनुं च पृश्निं वृषभं सुरेतसं विश्वाहा शुक्रं पयो अस्य दुक्षत ॥

स वह्नि॑: पु॒त्रः पि॒त्रोः प॒वित्र॑वान्पु॒नाति॒ धीरो॒ भुव॑नानि मा॒यया॑ । धे॒नुं च॒ पृश्निं॑ वृष॒भं सु॒रेत॑सं वि॒श्वाहा॑ शु॒क्रं पयो॑ अस्य दुक्षत ॥

sa vahníḥ putráḥ pitróḥ pavítravān puná̄ti dhīró bhúvanāni māyáyā | dhenúṃ ca pṛ́śniṃ vṛ́ṣabhaṃ surétasaṃ viśvā́hā śukráṃ páyo asya dhukṣata ||

He, the carrier of the divine flame, the Son of the two Parents, possessed of the inner purifier, cleanses the worlds by the power of formative vision. From him they milk out always the bright, pure nourishment—(from) the Cow of abundance, from the speckled one, from the puissant Bull rich in seed: the luminous milk of his being.

सः । वह्निः॑ । पु॒त्रः । पि॒त्रोः । प॒वित्र॑ऽवान् । पु॒नाति॑ । धीरः॑ । भुव॑नानि । मा॒यया॑ । धे॒नुम् । च॒ । पृश्नि॑म् । वृ॒ष॒भम् । सु॒ऽरेत॑सम् । वि॒श्वाहा॑ । शु॒क्रम् । पयः॑ । अ॒स्य॒ । धु॒क्ष॒त॒ ॥सः । वह्निः । पुत्रः । पित्रोः । पवित्रवान् । पुनाति । धीरः । भुवनानि । मायया । धेनुम् । च । पृश्निम् । वृषभम् । सुरेतसम् । विश्वाहा । शुक्रम् । पयः । अस्य । धुक्षत ॥saḥ | vahniḥ | putraḥ | pitroḥ | pavitra-vān | punāti | dhīraḥ | bhuvanāni | māyayā | dhenum | ca | pṛśnim | vṛṣabham | su-retasam | viśvāhā | śukram | payaḥ | asya | dhukṣata

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (स-आदेशः) सर्वनाम-प्रातिपदिक
वह्निःthe bearer/fire (Agni)
वह्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootवह्नि- (प्रातिपदिक; अग्नि-पर्यायः)
पुत्रःson
पुत्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootपुत्र-
पित्रोःof (his) two parents
पित्रोः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootपितृ-
पवित्रवान्possessing a filter/strainer; having purification
पवित्रवान्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपवित्र-वत् (मतुप्/वतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण)
पुनातिpurifies
पुनाति:
Kriyā
TypeVerb
Rootपू (पवते/पुनाति) धातु
धीरःsteadfast, wise
धीरः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootधीरा- (धीर-)
भुवनानिthe worlds/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन-
माययाby (his) power/skill, by māyā
मायया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमाया-
धेनुम्the cow
धेनुम्:
Karma
TypeNoun
Rootधेनु-
and
:
TypeIndeclinable
Root
पृश्निम्Pṛśni (the speckled cow; name)
पृश्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृश्नि-
वृषभम्the bull
वृषभम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृषभ-
सुरेतसम्of good seed/strongly generative
सुरेतसम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु- + रेतस्- (कर्मधारय/बहुव्रीहि-भावः)
विश्वाहाevery day, always
विश्वाहा:
Adhikaraṇa (काल)
TypeIndeclinable
Rootविश्व + अहा (अव्ययीभावः)
शुक्रम्bright; the bright (fluid)
शुक्रम्:
Karma
TypeAdjective/Noun
Rootशुक्र-
पयःmilk, sap
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस्-
अस्यof him/its
अस्य:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (अ-आदेशः) सर्वनाम-प्रातिपदिक
दुक्षतlet them milk; they should milk
दुक्षत:
Kriyā
TypeVerb
Rootदुह् (दोग्धि) धातु