Mantra 6
Sukta 1.158
Rishi: Self-referential: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Brahman / Apas (mantric consciousness guiding toward the Waters)
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence is possible here due to brevity; however RV 1.158 is generally Triṣṭubh—verify with a metrical index for this specific verse.
Samhita Patha (Devanagari)
दीर्घतमा मामतेयो जुजुर्वान्दशमे युगे । अपामर्थं यतीनां ब्रह्मा भवति सारथिः ॥
Samhita Patha (IAST)
दी॒र्घत॑मा मामते॒यो जु॑जु॒र्वान्द॑श॒मे यु॒गे । अ॒पामर्थं॑ य॒तीनां॑ ब्र॒ह्मा भ॑वति॒ सार॑थिः ॥
Transliteration
dīrghátamā māmateyó jujurvā́n daśamé yugé | apā́m árthaṃ yatī́nāṃ brahmā́ bhavati sā́rathiḥ ||
Translation
Dīrghatamas, son of Mamata, ripened in the tenth age; for the seekers’ quest of the Waters, the brahman becomes the charioteer.
Padapatha (Word Analysis)
दी॒र्घऽत॑माः । मा॒म॒ते॒यः । जु॒जु॒र्वान् । द॒श॒मे । यु॒गे । अ॒पाम् । अर्थ॑म् । य॒तीना॑म् । ब्र॒ह्मा । भ॒व॒ति॒ । सार॑थिः ॥दीर्घतमाः । मामतेयः । जुजुर्वान् । दशमे । युगे । अपाम् । अर्थम् । यतीनाम् । ब्रह्मा । भवति । सारथिः ॥dīrgha-tamāḥ | māmateyaḥ | jujurvān | daśame | yuge | apām | artham | yatīnām | brahmā | bhavati | sārathiḥ
Word by Word
दीर्घतमाःDīrghatamas (the long-dark one; a seer)
दीर्घतमाः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootदीर्घतम (प्रातिपदिक; दीर्घ + तमप्)
मामतेयःthe son/descendant of Mamata
मामतेयः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective (patronymic)
Rootमामतेय (प्रातिपदिक; ममता + एय प्रत्यय ‘वंशज/पुत्र’)
जुजुर्वान्having grown old; aged
जुजुर्वान्:
कर्तृ
TypeParticiple (perfect active)
Root√जॄ/जॢ (जर्/जॄ ‘to grow old, wear out’) → जुजुर्वस् (परिपूर्ण/परिपक्व भाव)
दशमेin the tenth
दशमे:
अधिकरण
TypeAdjective (ordinal)
Rootदशम (क्रमवाचक प्रातिपदिक)
युगेage; yuga
युगे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अर्थम्purpose; aim; meaning
अर्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
यतीनाम्of the ascetics/strivers
यतीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयति (प्रातिपदिक)
ब्रह्माthe brahmā-priest; the sacred-formulator
ब्रह्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक; ‘sacred utterance/priestly power’)
भवतिbecomes; is
भवति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (to be, become)
सारथिःcharioteer; guide
सारथिः:
कर्तृ/विशेषण (ब्रह्मा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसारथि (प्रातिपदिक; ‘charioteer/driver’)