Mantra 2
Sukta 1.150
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
व्यनिनस्य धनिनः प्रहोषे चिदररुषः । कदा चन प्रजिगतो अदेवयोः ॥
Samhita Patha (IAST)
व्य॑नि॒नस्य॑ ध॒निन॑: प्रहो॒षे चि॒दर॑रुषः । क॒दा च॒न प्र॒जिग॑तो॒ अदे॑वयोः ॥
Transliteration
vy aninásya dhanínaḥ prahóṣe cid áraruṣaḥ | kadā́ cana prají-gato ádeva-yoḥ ||
Translation
You drive apart the niggard and the hostile possessor; even in their loud triumph you blaze against them. Never at any time do you go forward with the godless pair—those who deny the divine working.
Padapatha (Word Analysis)
वि । अ॒नि॒नस्य॑ । ध॒निनः॑ । प्र॒ऽहो॒षे । चि॒त् । अर॑रुषः । क॒दा । च॒न । प्र॒ऽजिग॑तः । अदे॑वऽयोः ॥वि । अनिनस्य । धनिनः । प्रहोषे । चित् । अररुषः । कदा । चन । प्रजिगतः । अदेवयोः ॥vi | aninasya | dhaninaḥ | pra-hoṣe | cit | araruṣaḥ | kadā | cana | pra-jigataḥ | adeva-yoḥ
Word by Word
व्य॑निनस्य॑of the resounding/roaring (one)
व्य॑निनस्य॑:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootव्यनिन (प्रातिपदिक; ‘व्यनिन’ = ध्वनिमान्/निनादवान्) < √नद्/√निन (ध्वनौ) (वैदिक-ध्वन्यर्थ-सम्बन्ध)
धनिनःof the wealthy/possessor of wealth
धनिनः:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeNoun
Rootधनिन् (प्रातिपदिक; ‘धन’ + इन्-प्रत्यय)
प्रहोषेin the great rejoicing/at the loud celebration
प्रहोषे:
अधिकरण (locative)
TypeNoun
Rootप्रहोष (प्रातिपदिक; ‘प्र-’ + होष/होषा ‘हर्ष/उत्सव/आह्लाद’ वैदिक)
चित्even/indeed
चित्:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात/अव्यय)
अररुषःthe ruddy/gleaming one
अररुषः:
विशेषण (of an implied subject, e.g., अग्नि/इन्द्र etc.)
TypeAdjective
Rootअररुष (प्रातिपदिक; ‘अररुष’ = अरुणवर्ण/दीप्त/रक्ताभ)
कदाwhen?
कदा:
काल-अधिकरण (interrogative time)
TypeIndeclinable
Rootकदा (प्रश्न-अव्यय)
चनever/at all
चन:
निपात (emphasis/indefiniteness)
TypeIndeclinable
Rootचन (निपात; ‘च’ + न = ‘ever/at all’)
प्रजिगतःhas advanced/has come forth
प्रजिगतः:
कर्तृ-क्रिया (predicate of the subject)
TypeVerb (finite, Vedic perfect-like form) / adjectival participial usage
Rootप्र-√जि/√गम् (वैदिक रूप; ‘प्रजिगत’ = ‘प्र + जिगत’ परिपूर्ण/आगमन-भाव)
अदेवयोःof the two ungodly/without devotion to the gods
अदेवयोः:
सम्बन्ध (genitive; with implied comparison/contrast)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअदेवयु (प्रातिपदिक; अ- + देवयु ‘देव-इच्छु/देव-भक्त’)