Mantra 1
Sukta 1.150
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
पुरु त्वा दाश्वान्वोचेऽरिरग्ने तव स्विदा । तोदस्येव शरण आ महस्य ॥
Samhita Patha (IAST)
पु॒रु त्वा॑ दा॒श्वान्वो॑चे॒ऽरिर॑ग्ने॒ तव॑ स्वि॒दा । तो॒दस्ये॑व शर॒ण आ म॒हस्य॑ ॥
Transliteration
purú tvā dāśvā́n voce 'ríḥ agne táva svidā́ | todásyeva śaráṇa ā mahásya ||
Translation
Many times I, the giver, have called to you, O Agni, as one who is yours indeed. Like a goad-driver seeking refuge, I come to the shelter of your greatness—into the protecting wideness of your power.
Padapatha (Word Analysis)
पु॒रु । त्वा॒ । दा॒स्वान् । वो॒चे॒ । अ॒रिः । अ॒ग्ने॒ । तव॑ । स्वि॒त् । आ । तो॒दस्य॑ऽइव । श॒र॒णे । आ । म॒हस्य॑ ॥पुरु । त्वा । दास्वान् । वोचे । अरिः । अग्ने । तव । स्वित् । आ । तोदस्यइव । शरणे । आ । महस्य ॥puru | tvā | dāsvān | voce | ariḥ | agne | tava | svit | ā | todasya-iva | śaraṇe | ā | mahasya
Word by Word
पुरुmuch; many a time; abundantly
पुरु:
विशेषण/क्रियाविशेषण (सम्बन्धः ‘वोचे’)
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक) < PIE *pl̥h₁u- ‘many’
त्वाyou
त्वा:
कर्म (उद्देश्यः ‘वोचे’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दाश्वान्the offering one; the giver (worshipper)
दाश्वान्:
कर्ता (वोचे—‘I, the giver/offerer, speak’)
TypeParticiple (Adjective/Noun)
Root√दाश्/दश् ‘to give, offer’ (Vedic) → दाश्वस्- (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वोचेI speak; I utter
वोचे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वच् ‘to speak’
अरिःO ready one / O eager one
अरिः:
सम्बोधन (अग्ने इति सह)
TypeNoun/Adjective
Rootअरि- (प्रातिपदिक) ‘faithful/ready; also ‘enemy’—here vocative sense to Agni as ‘swift/ready’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
तवof you; your
तव:
सम्बन्ध (स्विदा इत्यस्य/अर्थस्य—‘of you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्विदाindeed; surely; perhaps
स्विदा:
निपात (प्रश्न/निश्चय-भाव-प्रयोगः)
TypeIndeclinable
Rootस्विद् (निपात/अव्यय) + आ (निपात) (वेदे ‘स्विदा’ = ‘indeed? perhaps? surely?’)
तोदस्यof a goad; of a pricker/driver
तोदस्य:
सम्बन्ध (इव-उपमानस्य—‘of a goad/driver’)
TypeNoun
Rootतोद- (प्रातिपदिक) < √तुद् ‘to strike, prick’
इवlike; as
इव:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-अव्यय)
शरणेin/at refuge; in shelter
शरणे:
अधिकरण (आ—गमनस्य/आश्रयस्य)
TypeNoun
Rootशरण- (प्रातिपदिक)
आtowards; hither
आ:
क्रियाविशेषण (गत्यर्थ-प्रवृत्तिः)
TypePreverb/Indeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
महस्यof the great (one); of greatness
महस्य:
सम्बन्ध (शरणे—‘refuge of the great’ / ‘of the great one’)
TypeNoun/Adjective
Rootमहस्- (प्रातिपदिक) ‘greatness; great one’