HomeRig VedaMandala 1Sukta 146Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 1.146

Devata: Agni (manifesting as universal visibility)

दिदृक्षेण्यः परि काष्ठासु जेन्य ईळेन्यो महो अर्भाय जीवसे । पुरुत्रा यदभवत्सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवा विश्वदर्शतः ॥

दि॒दृ॒क्षेण्य॒: परि॒ काष्ठा॑सु॒ जेन्य॑ ई॒ळेन्यो॑ म॒हो अर्भा॑य जी॒वसे॑ । पु॒रु॒त्रा यदभ॑व॒त्सूरहै॑भ्यो॒ गर्भे॑भ्यो म॒घवा॑ वि॒श्वद॑र्शतः ॥

didṛkṣeṇyáḥ pári kā́ṣṭhāsu jényá īḷényo mahó árbhāya jīváse | puru-trā́ yád abhavat sū́r-ahaibhyo gárbhebhyo maghávā viśvá-darśataḥ ||

Worthy to be seen, he moves around in the pieces of wood, noble and adorable, for the child’s life in the Vast. When he came to be in many places from those sun-slaying wombs, the bountiful one became visible to all.

दि॒दृ॒क्षेण्यः॑ । परि॑ । काष्ठा॑सु । जेन्यः॑ । ई॒ळेन्यः॑ । म॒हः । अर्भा॑य । जी॒वसे॑ । पु॒रु॒ऽत्रा । यत् । अभ॑वत् । सूः । अह॑ । ए॒भ्यः॒ । गर्भे॑भ्यः । म॒घऽवा॑ । वि॒श्वऽद॑र्शतः ॥दिदृक्षेण्यः । परि । काष्ठासु । जेन्यः । ईळेन्यः । महः । अर्भाय । जीवसे । पुरुत्रा । यत् । अभवत् । सूः । अह । एभ्यः । गर्भेभ्यः । मघवा । विश्वदर्शतः ॥didṛkṣeṇyaḥ | pari | kāṣṭhāsu | jenyaḥ | īḷenyaḥ | mahaḥ | arbhāya | jīvase | puru-trā | yat | abhavat | sūḥ | aha | ebhyaḥ | garbhebhyaḥ | magha-vā | viśva-darśataḥ

दि॒दृ॒क्षेण्यःdesirous to see; worth seeing
दि॒दृ॒क्षेण्यः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootदिदृक्षेण्य- (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दृश् ‘to see’ + desiderative nuance दिदृक्ष- + -एण्य)
परिaround, all around
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
काष्ठासुin/among the wooden posts (logs; pieces of wood)
काष्ठासु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootकाष्ठा-
जेन्यःvictorious, conqueror
जेन्यः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootजेन्य- (प्रातिपदिक; √जि ‘to conquer’)
ईळेन्यःpraiseworthy; to be invoked
ईळेन्यः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootईळेन्य- (प्रातिपदिक; √ईळ्/ईड् ‘to praise, invoke’)
महोof the great (one); of greatness
महो:
— (सम्बन्ध/विशेषण-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootमहत्-
अर्भायfor the child; for the young one
अर्भाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअर्भ-
जीवसेfor living; for life
जीवसे:
Prayojana/उद्देश्य (दातिव-अर्थे)
TypeNoun
Rootजीवस्- (कृदन्त/भाववाचक; √जीव् ‘to live’)
पुरुत्राin many places; widely
पुरुत्रा:
Adhikaraṇa (देश/विस्तार-अर्थे)
TypeIndeclinable
Rootपुरुत्रा (अव्यय; पुरु ‘many’ + -त्रा)
यत्when/that which
यत्:
— (सम्बन्धक-अव्ययवत्)
TypePronoun
Rootयद्-
अभवत्became; came to be
अभवत्:
Kriyā
TypeVerb
Root√भू (भवति)
सूरहैभ्यःfrom the strong/heroic ones
सूरहैभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootसूरहि- (प्रातिपदिक; ‘heroic/strong one’, Vedic)
गर्भेभ्यःfrom the wombs; from the embryos
गर्भेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootगर्भ-
मघवाthe bountiful one (Maghavan, Indra)
मघवा:
Kartā
TypeNoun (epithet)
Rootमघवन्-
विश्वदर्शतःvisible to all; all-splendid
विश्वदर्शतः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविश्वदर्शत- (प्रातिपदिक; विश्व ‘all’ + दर्शत ‘visible, splendid’)