HomeRig VedaMandala 1Sukta 146Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.146

Devata: Agni

त्रिमूर्धानं सप्तरश्मिं गृणीषेऽनूनमग्निं पित्रोरुपस्थे । निषत्तमस्य चरतो ध्रुवस्य विश्वा दिवो रोचनापप्रिवांसम् ॥

त्रि॒मू॒र्धानं॑ स॒प्तर॑श्मिं गृणी॒षेऽनू॑नम॒ग्निं पि॒त्रोरु॒पस्थे॑ । नि॒ष॒त्तम॑स्य॒ चर॑तो ध्रु॒वस्य॒ विश्वा॑ दि॒वो रो॑च॒नाप॑प्रि॒वांस॑म् ॥

tri-mūrdhā́naṃ sapta-raśmíṃ gṛṇīṣé 'nū́nam agníṃ pitrór upá-sthe | ni-sattám asya cárato dhruvásya víśvā divó rocanā́ āpapri-vā́ṃsam ||

I hymn Agni, three-headed, seven-rayed, unimpaired, seated in the lap of the two parents. Firmly seated, he moves in the stable foundation, filling all the luminous regions of heaven.

त्रि॒ऽमू॒र्धान॑म् । स॒प्तऽर॑श्मिम् । गृ॒णी॒षे॒ । अनू॑नम् । अ॒ग्निम् । पि॒त्रोः । उ॒पऽस्थे॑ । नि॒ऽस॒त्तम् । अ॒स्य॒ । चर॑तः । ध्रु॒वस्य॑ । विश्वा॑ । दि॒वः । रो॒च॒ना । आ॒प॒प्रि॒ऽवांस॑म् ॥त्रिमूर्धानम् । सप्तरश्मिम् । गृणीषे । अनूनम् । अग्निम् । पित्रोः । उपस्थे । निसत्तम् । अस्य । चरतः । ध्रुवस्य । विश्वा । दिवः । रोचना । आपप्रिवांसम् ॥tri-mūrdhānam | sapta-raśmim | gṛṇīṣe | anūnam | agnim | pitroḥ | upa-sthe | ni-sattam | asya | carataḥ | dhruvasya | viśvā | divaḥ | rocanā | āpapri-vāṃsam

त्रिमूर्धानम्three-headed
त्रिमूर्धानम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु)
TypeAdjective
Rootत्रि- + मूर्धन् (प्रातिपदिक) प्रत्ययान्त
सप्त-रश्मिम्seven-rayed
सप्त-रश्मिम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु)
TypeAdjective
Rootसप्त + रश्मि (प्रातिपदिक)
गृणीषेI praise / I sing
गृणीषे:
क्रिया
TypeVerb
Root√गॄ (गिर्/गॄ) ‘स्तु/गाय’
अनूनम्not lacking; complete
अनूनम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु)
TypeAdjective
Rootअ- + ऊन (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पित्रोःof the two parents
पित्रोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap / on the seat
उपस्थे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
निषत्तम्seated; having sat down
निषत्तम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु)
TypeParticiple (Adjective)
Rootनि-√सद् ‘उपवेशने’ (कृदन्त)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चरतःof the moving / roaming
चरतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeParticiple (Adjective)
Root√चर् ‘गत्यर्थे’ (कृदन्त/विशेषण)
ध्रुवस्यof the firm; steadfast
ध्रुवस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
कर्म (आपप्रिवांसम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven; of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
रोचनानिbright realms; luminous spaces
रोचनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootरोचन (प्रातिपदिक)
आपप्रिवांसम्filling; having filled (them)
आपप्रिवांसम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु)
TypeParticiple (Adjective)
Rootआ-√पॄ/पृ ‘पूरणे’ (कृदन्त)