HomeRig VedaMandala 1Sukta 144Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.144

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

त्वं ह्यग्ने दिव्यस्य राजसि त्वं पार्थिवस्य पशुपा इव त्मना । एनी त एते बृहती अभिश्रिया हिरण्ययी वक्वरी बर्हिराशाते ॥

त्वं ह्य॑ग्ने दि॒व्यस्य॒ राज॑सि॒ त्वं पार्थि॑वस्य पशु॒पा इ॑व॒ त्मना॑ । एनी॑ त ए॒ते बृ॑ह॒ती अ॑भि॒श्रिया॑ हिर॒ण्ययी॒ वक्व॑री ब॒र्हिरा॑शाते ॥

tváṃ hí agne divyásya rā́jasi tváṃ pārthivásya paśupā́ iva tmánā | enī́ te eté bṛhatī́ abhí-śriyā hiraṇyáyī vakvarī́ bárhir āśāte ||

You, O Agni, rule in the luminous world; you also in the earthly, by your own self-nature, are like a guardian of the herds. These two—vast and radiant, golden and richly woven—sit for you as the sacred seat of offering (barhis).

त्वम् । हि । अ॒ग्ने॒ । दि॒व्यस्य॑ । राज॑सि । त्वम् । पार्थि॑वस्य । प॒शु॒पाःऽइ॑व । त्मना॑ । एनी॒ इति॑ । ते॒ । ए॒ते इति॑ । बृ॒ह॒ती इति॑ । अ॒भि॒ऽश्रिया॑ । हि॒र॒ण्ययी॒ इति॑ । वक्व॑री॒ इति॑ । ब॒र्हिः । आ॒शा॒ते॒ इति॑ ॥त्वम् । हि । अग्ने । दिव्यस्य । राजसि । त्वम् । पार्थिवस्य । पशुपाःइव । त्मना । एनी इति । ते । एते इति । बृहती इति । अभिश्रिया । हिरण्ययी इति । वक्वरी इति । बर्हिः । आशाते इति ॥tvam | hi | agne | divyasya | rājasi | tvam | pārthivasya | paśupāḥ-iva | tmanā | enī iti | te | ete | iti | bṛhatī iti | abhi-śriyā | hiraṇyayī iti | vakvarī iti | barhiḥ | āśāteiti

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
दिव्यस्यof the heavenly, celestial
दिव्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक; दिव् + य)
राजसिin the realm/space (rajas)
राजसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पार्थिवस्यof the earthly
पार्थिवस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक; पृथिवी-सम्बन्धी)
पशुपाःa herdsman, protector of cattle
पशुपाः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootपशुपा (प्रातिपदिक; पशु + पा ‘पालने’)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
त्मनाby thyself, in thine own person
त्मना:
करण/सहायक (स्वयम्-भावे ‘by oneself’)
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक; ‘स्व’/‘आत्मन्’ अर्थे, वेदिक)
एनीthe two ‘Eṇī’ (two does/antelope-maidens; a dual pair)
एनी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootएनी (प्रातिपदिक; स्त्री)
तेof thee, for thee
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (genitive: ‘of/for thee’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एतेthese two
एते:
विशेषण-भावे (एनी इति कर्तृ-पदस्य)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बृहतीgreat, lofty (two)
बृहती:
विशेषण (एनी इति)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक; ‘बृहत्’ से)
अभिश्रियाwith (their) splendour
अभिश्रिया:
करण
TypeNoun
Rootअभिश्री (प्रातिपदिक; अभि-श्री ‘splendour/ornament’)
हिरण्ययीgolden (two)
हिरण्ययी:
विशेषण (एनी/एते)
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (प्रातिपदिक)
वक्वरीfair/bright (two)
वक्वरी:
विशेषण (एनी/एते)
TypeAdjective
Rootवक्वरि/वक्वरी (प्रातिपदिक; वेदिक, ‘कुटिल/वक्र’ अथवा ‘सुशोभने’ अर्थे व्याख्येय)
बर्हिराon the barhis (sacrificial grass)
बर्हिरा:
अधिकरण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (compound adverbial) / Noun-compound
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक) + आ (उपसर्ग/अव्यय-पूर्वक)
आशातेthey two lie down/rest
आशाते:
क्रिया (कर्तृ: एनी/एते)
TypeVerb
Root√शा (आ + √शा/√शि ‘to lie, rest, settle’; वेदिक)