HomeRig VedaMandala 1Sukta 144Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.144

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

तमीं हिन्वन्ति धीतयो दश व्रिशो देवं मर्तास ऊतये हवामहे । धनोरधि प्रवत आ स ऋण्वत्यभिव्रजद्भिर्वयुना नवाधित ॥

तमीं॑ हिन्वन्ति धी॒तयो॒ दश॒ व्रिशो॑ दे॒वं मर्ता॑स ऊ॒तये॑ हवामहे । धनो॒रधि॑ प्र॒वत॒ आ स ऋ॑ण्वत्यभि॒व्रज॑द्भिर्व॒युना॒ नवा॑धित ॥

tám īṃ hinvanti dhītáyo dáśa vríśo deváṃ mártās ūtáye havāmahe | dhánor ádhi prá-vata ā́ sá ṛṇvaty abhivrájadbhir vayúnā návā adhita ||

The ten inspired powers urge him on; mortals call the God for help. From the bow of the sloping descent he sends forth his force; with new discernments, with those that move outward and break the encirclement, he reaches the goal.

तम् । ई॒म् । हि॒न्व॒न्ति॒ । धी॒तयः॑ । दश॑ । व्रिशः॑ । दे॒वम् । मर्ता॑सः । ऊ॒तये॑ । ह॒वा॒म॒हे॒ । धनोः॑ । अधि॑ । प्र॒ऽवतः॑ । आ । सः । ऋ॒ण्व॒ति॒ । अ॒भि॒व्रज॑त्ऽभिः । व॒युना॑ । नवा॑ । अ॒धि॒त॒ ॥तम् । ईम् । हिन्वन्ति । धीतयः । दश । व्रिशः । देवम् । मर्तासः । ऊतये । हवामहे । धनोः । अधि । प्रवतः । आ । सः । ऋण्वति । अभिव्रजत्भिः । वयुना । नवा । अधित ॥tam | īm | hinvanti | dhītayaḥ | daśa | vriśaḥ | devam | martāsaḥ | ūtaye | havāmahe | dhanoḥ | adhi | pra-vataḥ | ā | saḥ | ṛṇvati | abhivrajat-bhiḥ | vayunā | navā | adhita

तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईम्indeed; just; him (enclitic particle)
ईम्:
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात/अव्यय)
हिन्वन्तिthey impel / set in motion
हिन्वन्ति:
TypeVerb
Root√हिन्/हिव् (हिन्व्) ‘प्रेरणे, चलने’
धीतयःinsights; hymns; inspired thoughts
धीतयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधीति- (स्त्री) < √धी ‘चिन्तायाम्/बुद्धौ’
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदशन् (संख्या)
वृषःbull; strong one
वृषः:
सम्बोधन/विशेष्य (देवम् इति) अथवा प्रथमा-विशेषण
TypeNoun
Rootवृषन्- (पुं) ‘वृषभः/वीरः’
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव- (पुं) < √दिव् ‘दीप्तौ’
मर्तासःmortals
मर्तासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमर्त- (पुं) < √मृ ‘मरणे’
ऊतयेfor help; for aid
ऊतये:
सम्प्रदान (उद्देश्य) / प्रयोजन
TypeNoun
Rootऊति- (स्त्री) < √अव् ‘रक्षणे/अवने’
हवामहेwe call / invoke
हवामहे:
TypeVerb
Root√ह्वा ‘आह्वाने’
धनोःof the bow
धनोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootधनुस्- (नपुं) ‘धनुष्’
अधिupon; over
अधि:
अधिकरण-सम्बन्ध (उपरि/अधिष्ठान)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रवतon the slope; on the descent
प्रवत:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रवत्- (स्त्री/पुं) ‘ढाल/प्रपात-प्रदेशः’
towards; forth
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋण्वतिmoves; rushes; advances
ऋण्वति:
TypeVerb
Root√ऋण्व्/अर्णु ‘गत्यर्थ/प्रापणे, प्रवृत्तौ’
अभिव्रजद्भिःwith those who are advancing / with advancing (ones)
अभिव्रजद्भिः:
करण (सह/द्वारा) अथवा सहकारक
TypeParticiple (adjectival) / Noun-like
Rootअभि-√व्रज् ‘गत्यर्थे’ (वर्तमान-कृदन्त)
वयुनाby means of devices/skills; with stratagems
वयुना:
करण
TypeNoun
Rootवयुन- (नपुं) ‘कौशल/विधि/योजना’
नवाधितnewly-placed; newly-set (freshly arranged)
नवाधित:
विशेषण (वयुना/कर्म)
TypeAdjective (kṛdanta/compound)
Rootनव- + √धा ‘धारणे/स्थापने’ (कृदन्त) अथवा ‘नवाधि’ (वेद. समास) + त्