HomeRig VedaMandala 1Sukta 144Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.144

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional)
Devata: Agni (in relation to Ṛta and Apas)
Chandas: Triṣṭubh

अभीमृतस्य दोहना अनूषत योनौ देवस्य सदने परीवृताः । अपामुपस्थे विभृतो यदावसदध स्वधा अधयद्याभिरीयते ॥

अ॒भीमृ॒तस्य॑ दो॒हना॑ अनूषत॒ योनौ॑ दे॒वस्य॒ सद॑ने॒ परी॑वृताः । अ॒पामु॒पस्थे॒ विभृ॑तो॒ यदाव॑स॒दध॑ स्व॒धा अ॑धय॒द्याभि॒रीय॑ते ॥

abhī́m ṛtásya dohánā anūṣata yónau devásya sádane párī-vṛtāḥ | apā́m upásthe ví-bhṛto yád ā́vasad ádha svadhā́ ádhayad yā́bhir ī́yate ||

Around him the milkings of Ṛta sounded forth, enclosed in the womb, in the seat of the God. When, upheld in the lap of the waters, he came to rest, then he made the self-law (svadhā) to flow—by which powers he journeys onward.

अ॒भि । ई॒म् । ऋ॒तस्य॑ । दो॒हनाः॑ । अ॒नू॒ष॒त॒ । योनौ॑ । दे॒वस्य॑ । सद॑ने । परि॑ऽवृताः । अ॒पाम् । उ॒पऽस्थे॑ । विऽभृ॑तः । यत् । आ । अव॑सत् । अध॑ । स्व॒धाः । अ॒ध॒य॒त् । याभिः॑ । ईय॑ते ॥अभि । ईम् । ऋतस्य । दोहनाः । अनूषत । योनौ । देवस्य । सदने । परिवृताः । अपाम् । उपस्थे । विभृतः । यत् । आ । अवसत् । अध । स्वधाः । अधयत् । याभिः । ईयते ॥abhi | īm | ṛtasya | dohanāḥ | anūṣata | yonau | devasya | sadane | pari-vṛtāḥ | apām | upa-sthe | vi-bhṛtaḥ | yat | ā | avasat | adha | svadhāḥ | adhayat | yābhiḥ | īyate

अभीम्him/it (towards)
अभीम्:
कर्म
TypePronoun
Rootअभि (उपसर्ग) + इमम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एनम्/इमम्
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/true law)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
दोहनाthe milkers/drawers
दोहना:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदुह् (धातु) → दोहन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अनूषतthey praised/uttered
अनूषत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच्/उच् (Vedic: उष्/वश्?) → √वच् ‘to speak/praise’ (RV: anu-ūṣ- as aorist of √वच्/√उष् ‘to utter’)
योनौin the womb/seat
योनौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सदनेin the seat/dwelling
सदने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक)
परीवृताःenclosed/surrounded
परीवृताः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Rootपरि + वृत् (धातु) → परीवृत (कृदन्त)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap/bosom
उपस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
विभृतःborne/sustained, carried
विभृतः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Rootवि + भृ (धातु) → विभृत (कृदन्त)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आवसत्he sat/dwelt
आवसत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ + वस् (धातु) ‘to dwell/sit’
अधthen/thereupon
अध:
सम्बन्ध (discourse)
TypeIndeclinable
Rootअध (निपात)
स्वधाby its own power; svadhā
स्वधा:
करण/भाव (manner)
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
अधयत्he placed/established
अधयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअधि + या/इ (धातु) (Vedic: ‘to set/put, to place upon’; also read as causative nuance)
याभिःwith which (ones)
याभिः:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईयतेhe goes/moves/is impelled
ईयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootई/इ (धातु) ‘to go, move’