HomeRig VedaMandala 1Sukta 144Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.144

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional)
Devata: Agni (as harmonizer/guide of dual powers; with allusion to Bhaga)
Chandas: Triṣṭubh

युयूषतः सवयसा तदिद्वपुः समानमर्थं वितरित्रता मिथः । आदीं भगो न हव्यः समस्मदा वोळ्हुर्न रश्मीन्त्समयंस्त सारथिः ॥

युयू॑षत॒: सव॑यसा॒ तदिद्वपु॑: समा॒नमर्थं॑ वि॒तरि॑त्रता मि॒थः । आदीं॒ भगो॒ न हव्य॒: सम॒स्मदा वोळ्हु॒र्न र॒श्मीन्त्सम॑यंस्त॒ सार॑थिः ॥

yuyū́ṣataḥ sá-vayasā tád íd vápūḥ samā́nám árthaṃ vi-táritratā mitháḥ | ā́d īṃ bhágo ná havyáḥ sám asmad ā́ voḷhúr ná raśmī́n sám ayaṃsta sārathíḥ ||

Two of equal age separate in form, yet they carry one common purpose, moving in mutual alternation. Then, like a gracious giver receiving the offering, he draws them toward us; like a charioteer he gathers the reins and brings the powers into one control.

युयू॑षतः । सऽव॑यसा । तत् । इत् । वपुः॑ । स॒मा॒नम् । अर्थ॑म् । वि॒ऽतरि॑त्रता । मि॒थः । आद्त् । ईम् । भगः॑ । न । हव्यः॑ । सम् । अ॒स्मत् । आ । वोळ्हुः॑ । न । र॒श्मीन् । सम् । अ॒यं॒स्त॒ । सार॑थिः ॥युयूषतः । सवयसा । तत् । इत् । वपुः । समानम् । अर्थम् । वितरित्रता । मिथः । आद्त् । ईम् । भगः । न । हव्यः । सम् । अस्मत् । आ । वोळ्हुः । न । रश्मीन् । सम् । अयंस्त । सारथिः ॥yuyūṣataḥ | sa-vayasā | tat | it | vapuḥ | samānam | artham | vi-taritratā | mithaḥ | ādt | īm | bhagaḥ | na | havyaḥ | sam | asmat | ā | voḷhuḥ | na | raśmīn | sam | ayaṃsta | sārathiḥ

युयूषतः(they) hasten / set in motion
युयूषतः:
Kartā
TypeVerb
Rootयु (युनक्ति/युयोज) अथवा √यु (वेग/प्रेरण) — वैदिक रूप; प्रायः ‘युयुṣ’ (शीघ्रगमन/उत्साह) धात्वर्थ
सवयसाof equal age / of like vigor
सवयसा:
Kartā
TypeAdjective
Rootसवयस् (प्रातिपदिक) < स- + वयस् ‘समवयस्क/समवय’
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed / just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
वपुःform, appearance, body
वपुः:
Kartā
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
समानम्same
समानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
अर्थम्aim, purpose, meaning
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
वितरित्रताby the act/state of ‘carrying across’ / by conveying
वितरित्रता:
Karaṇa
TypeNoun (abstract) / Adverbial-instrumental sense in context
Rootवि-तॄ (√तॄ ‘तरति’ पारगमन) + -तृ (कर्तृ) → वितरितृ; तद्भावः -ता
मिथःmutually, with each other
मिथः:
TypeIndeclinable
Rootमिथस् (अव्यय)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
दीम्him / this one
दीम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम) → एनम्/इमम्-प्रकार; वैदिक ‘दीम्’ = ‘इमम्/एनम्’ (acc. sg.)
भगःBhaga (the god of fortune/share)
भगः:
Kartā
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
हव्यःworthy of oblation / to be invoked with offerings
हव्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootहव्य (प्रातिपदिक) < √हु ‘to offer’ (यज्ञीय ‘हव्य’ = आहुत्यर्ह)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अस्मदात्from us
अस्मदात्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
वःto you / for you
वः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) — enclitic
वोळ्हुःthey have borne / they carried
वोळ्हुः:
Kartā
TypeVerb
Root√वह् (वहति) — वैदिक परोक्ष/परफेक्ट रूप ‘वोळ्हुः’
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
रश्मीन्reins, rays (here: reins)
रश्मीन्:
Karma
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
समयन्bringing together / keeping in control
समयन्:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootसम् + √इ (एति) / √या (याति) — वैदिक caus./part. ‘समयन्’ = ‘सम्-अयन्’ (bringing together/holding together)
that (one)
:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सारथिःcharioteer
सारथिः:
Kartā
TypeNoun
Rootसारथि (प्रातिपदिक) < रथ + सार (नेता) / √सृ (प्रेरण) व्युत्पत्ति