HomeRig VedaMandala 1Sukta 143Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 1.143

Devata: Agni (with Mitra as simile/supporting power)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

घृतप्रतीकं व ऋतस्य धूर्षदमग्निं मित्रं न समिधान ऋञ्जते । इन्धानो अक्रो विदथेषु दीद्यच्छुक्रवर्णामुदु नो यंसते धियम् ॥

घृ॒तप्र॑तीकं व ऋ॒तस्य॑ धू॒र्षद॑म॒ग्निं मि॒त्रं न स॑मिधा॒न ऋ॑ञ्जते । इन्धा॑नो अ॒क्रो वि॒दथे॑षु॒ दीद्य॑च्छु॒क्रव॑र्णा॒मुदु॑ नो यंसते॒ धिय॑म् ॥

ghṛta-pratīkaṃ va ṛtasya dhūḥ-sadam agniṃ mitraṃ na samidhāna ṛñjate | indhāno akro vidatheṣu dīdyac chukra-varṇām ud u no yaṃsate dhiyam ||

Agni of the ghee-bright face, seated in the foundation of ṛta, is kindled like Mitra—he is set in order. When he is enflamed, unbent, shining in the assemblies, he lifts up for us the radiant-hued inspired thought.

घृ॒तऽप्र॑तीकम् । वः॒ । ऋ॒तस्य॑ । धूः॒ऽसद॑म् । अ॒ग्निम् । मि॒त्रम् । न । स॒म्ऽइ॒धा॒नः । ऋ॒ञ्ज॒ते॒ । इन्धा॑नः । अ॒क्रः । वि॒दथे॑षु । दीद्य॑त् । शु॒क्रऽव॑र्णाम् । उत् । ऊँ॒ इति॑ । नः॒ । यं॒स॒ते॒ । धिय॑म् ॥घृतप्रतीकम् । वः । ऋतस्य । धूःसदम् । अग्निम् । मित्रम् । न । सम्इधानः । ऋञ्जते । इन्धानः । अक्रः । विदथेषु । दीद्यत् । शुक्रवर्णाम् । उत् । ऊँ इति । नः । यंसते । धियम् ॥ghṛta-pratīkam | vaḥ | ṛtasya | dhūḥ-sadam | agnim | mitram | na | sam-idhānaḥ | ṛñjate | indhānaḥ | akraḥ | vidatheṣu | dīdyat | śukra-varṇām | ut | oṃ iti | naḥ | yaṃsate | dhiyam

घृतप्रतीकम्having a ghee-bright face/appearance
घृतप्रतीकम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootघृत- + प्रतीक (प्रति-√ईक/ईक्ष् > प्रतीक ‘appearance, face’) (समास)
वःof you / for you (pl.)
वः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of/for you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्र. सर्वनाम)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/true law)
ऋतस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
धूर्षदम्firm-seated/steadfast (in power)
धूर्षदम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootधूर्षद् (प्रातिपदिक; ‘धूर्ष्/धृष्’ बल/धर्षण + सद् ‘sitting/abiding’ इति बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)
अग्निम्Agni (the fire-god)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मित्रम्Mitra (as a friend/like Mitra)
मित्रम्:
कर्म (उपमान-निर्देशः)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
समिधानःbeing kindled
समिधानः:
कर्ता
TypeParticiple (present middle)
Rootसम्-√इध् (दीप्तौ) → समिध्; समिधान (कृदन्त)
ऋञ्जतेhe sets in motion / he directs / he adorns
ऋञ्जते:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्धा)
TypeVerb
Root√ऋञ्ज् (अर्चने/प्रसाधने/रञ्जने; वैदिके ‘to set in order, to adorn, to direct’)
इन्धानःkindling (himself), blazing
इन्धानः:
कर्ता
TypeParticiple (present middle)
Root√इध् (दीप्तौ) → इन्धान (वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपदभावः)
अक्रोuninjured, unweakened
अक्रो:
कर्ता (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअक्रु/अक्र (प्रातिपदिक; वैदिक ‘unhurt, unharmed, not-weak’ इत्यर्थे)
विदथेषुin the assemblies/ritual gatherings
विदथेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
दीद्यच्छुक्रवर्णाम्shining; (a) bright-colored (thought)
दीद्यच्छुक्रवर्णाम्:
कर्ता (दीद्यत्), कर्म (शुक्रवर्णाम्—धियम् विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle phrase
Rootदीद्यत् (√द्युत्/√दीद् ‘to shine’—वर्तमान कृदन्त) + शुक्रम् + वर्ण (समास/विशेषणसमूहः)
उदुup/forth indeed
उदु:
TypeIndeclinable
Rootउत् + उ (निपात/अव्यय-समूहः)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (सन्दर्भानुसार ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्र. सर्वनाम)
यंसतेhe extends/grants
यंसते:
क्रिया
TypeVerb
Root√यम् (नियमे/प्रयच्छने) (वैदिके ‘to extend, to grant, to direct’)
धियम्thought, insight, prayer
धियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)