Mantra 5
Sukta 1.14
Rishi: Kaṇva
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
ईळते त्वामवस्यवः कण्वासो वृक्तबर्हिषः । हविष्मन्तो अरंकृतः ॥
Samhita Patha (IAST)
ईळ॑ते॒ त्वाम॑व॒स्यव॒: कण्वा॑सो वृ॒क्तब॑र्हिषः । ह॒विष्म॑न्तो अरं॒कृत॑: ॥
Transliteration
ī́ḷate tvām avasyávaḥ kaṇvā́so vṛ́ktabarhiṣaḥ | havíṣmanto araṃkṛ́taḥ ||
Translation
The Kaṇvas, seekers of help, adore you—those who have strewn the sacred seat, bearing the offering and made ready: may our prepared ground and concentrated will allow your divine work to proceed without hindrance.
Padapatha (Word Analysis)
ईळ॑ते । त्वाम् । अ॒व॒स्यवः॑ । कण्वा॑सः । वृ॒क्तऽब॑र्हिषः । ह॒विष्म॑न्तः । अ॒र॒म्ऽकृतः॑ ॥ईळते । त्वाम् । अवस्यवः । कण्वासः । वृक्तबर्हिषः । हविष्मन्तः । अरम्कृतः ॥īḷate | tvām | avasyavaḥ | kaṇvāsaḥ | vṛkta-barhiṣaḥ | haviṣmantaḥ | aram-kṛtaḥ
Word by Word
ईळते(he/they) praise / invoke
ईळते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootईळ् (√īḷ) / स्तु (√stu) (वेद. ‘ईळ्’ = स्तु/प्रार्थयते)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्-प्रातिपदिक) सर्वनाम
अवस्यवःseeking help / desirous of aid
अवस्यवः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootअवस् (अवस्- ‘सहायता/रक्षा’) + यु (प्रत्यय) → अवस्यु (‘सहायता चाहनेवाला’)
कण्वासःthe Kaṇvas
कण्वासः:
कर्तृ (अवस्यवः का विशेषण/सम्बन्ध)
TypeNoun (proper)
Rootकण्व (ऋषि-नाम) प्रातिपदिक
वृक्तबर्हिषःhaving the sacrificial grass strewn/spread (well-prepared barhis)
वृक्तबर्हिषः:
कर्तृ (कण्वासः का विशेषण)
TypeAdjective (compound)
Rootवृक्त (√व्रज्/√वृज् ‘वृञ्ज्’ = छेदन/निर्मार्जन; ‘कृत’ = कटा/वृक्त) + बर्हिस् (‘कुश-आसन/यज्ञ-स्तर’)
हविष्मन्तःpossessing oblations
हविष्मन्तः:
कर्तृ (कण्वासः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootहविस् (‘आहुति/घृतादि’) + मन्त (मतुप्) → हविष्मन्त्
अरम्properly, fittingly, duly
अरम्:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअरम् (अव्यय)
कृतःmade/prepared; having duly performed
कृतः:
कर्तृ (कण्वासः का विशेषण/विधेय)
TypeParticiple (used adjectivally)
Root√कृ (करणे) → कृत (कृदन्त, क्त)