HomeRig VedaMandala 1Sukta 138Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.138

Devata: Pūṣan

यस्य ते पूषन्त्सख्ये विपन्यवः क्रत्वा चित्सन्तोऽवसा बुभुज्रिर इति क्रत्वा बुभुज्रिरे । तामनु त्वा नवीयसीं नियुतं राय ईमहे । अहेळमान उरुशंस सरी भव वाजेवाजे सरी भव ॥

यस्य॑ ते पूषन्त्स॒ख्ये वि॑प॒न्यव॒: क्रत्वा॑ चि॒त्सन्तोऽव॑सा बुभुज्रि॒र इति॒ क्रत्वा॑ बुभुज्रि॒रे । तामनु॑ त्वा॒ नवी॑यसीं नि॒युतं॑ रा॒य ई॑महे । अहे॑ळमान उरुशंस॒ सरी॑ भव॒ वाजे॑वाजे॒ सरी॑ भव ॥

yásya te pūṣan sakhyé vipanyávaḥ krátvā cit sántaḥ ávasā bubhujríre íti krátvā bubhujríre | tām ánu tvā navīyasī́m ni-yútam rāyá īmahe | áheḷamāna uru-śaṃsa sárī bhava vā́je-vāje sárī bhava ||

O Pūṣan, in whose friendship the seekers of inspired speech, even by their will and discernment, have enjoyed the help—thus by the power of will they have enjoyed it—following that newer yoking of the energies, we seek you for the plenitude (rāyas). Unangered, wide in your auspicious proclamation, become our companion; in every gaining of force, become our companion.

यस्य॑ । ते॒ । पू॒ष॒न् । स॒ख्ये । वि॒प॒न्यवः॑ । क्रत्वा॑ । चि॒त् । सन्तः॑ । अव॑सा । बु॒भु॒ज्रि॒रे । इति॑ । क्रत्वा॑ । बु॒भु॒ज्रि॒रे । ताम् । अनु॑ । त्वा॒ । नवी॑यसीम् । नि॒ऽयुत॑म् । रा॒यः । ई॒म॒हे॒ । अहे॑ळमानः । उ॒रु॒ऽशं॒स॒ । सरी॑ । भ॒व॒ । वाजे॑ऽवाजे । सरी॑ । भ॒व॒ ॥यस्य । ते । पूषन् । सख्ये । विपन्यवः । क्रत्वा । चित् । सन्तः । अवसा । बुभुज्रिरे । इति । क्रत्वा । बुभुज्रिरे । ताम् । अनु । त्वा । नवीयसीम् । नियुतम् । रायः । ईमहे । अहेळमानः । उरुशंस । सरी । भव । वाजेवाजे । सरी । भव ॥yasya | te | pūṣan | sakhye | vipanyavaḥ | kratvā | cit | santaḥ | avasā | bubhujr ire | iti | kratvā | bubhujrire | tām | anu | tvā | navīyasīm | ni-yutam | rāyaḥ | īmahe | aheḷamānaḥ | uru-śaṃsa | sarī | bhava | vāje--vāje | sarī | bhava

यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto you / your
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for you; your)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootपूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
सख्येin (your) friendship
सख्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसख्य (प्रातिपदिक)
विपन्यवःthe admiring/praising ones
विपन्यवः:
कर्तृ
TypeAdjective (substantive)
Rootविपन्य (प्रातिपदिक)
क्रत्वाby resolve/insight
क्रत्वा:
करण
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
सन्तःbeing
सन्तः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootअस् (धातु) → सन्त् (वर्तमान कृदन्त)
अवसाwith help/favor
अवसा:
करण
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
बुभुज्रिःthey partook/enjoyed
बुभुज्रिः:
क्रिया
TypeVerb-form (Vedic perfect/aoristic form used as finite)
Rootभुज् (धातु) → बुभुज्रि (परिपूर्ण/अओरि. कृदन्त/वेदिक रूप)
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
क्रत्वाby resolve
क्रत्वा:
करण
TypeNoun
Rootक्रतु
बुभुज्रिरेthey partook
बुभुज्रिरे:
क्रिया
TypeVerb
Rootभुज् (धातु) → बुभुज्रिरे (वेदिक परिपूर्ण)
ताम्that (one)
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अनुafter; along
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
नवीयसीम्newer; fresher
नवीयसीम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक) → नवीयस (तुलनात्मक)
नियुतम्team/yoking (of steeds)
नियुतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootराय्/राय (प्रातिपदिक)
ईमहेwe seek
ईमहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootईम् (धातु ‘to seek/go’) → ईमहे
अहेळमानःnot angered; unresentful
अहेळमानः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootहेळ्/हेळा (प्रातिपदिक) + अ- (निषेध) → अहेळमान (कृदन्त)
उरुशंसO widely-praised
उरुशंस:
सम्बोधन
TypeAdjective (epithet)
Rootउरु-शंस (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि)
सरीas a protector/guide (Vedic particle; ‘be a helper’)
सरी:
TypeIndeclinable
Rootसरी (अव्यय/निपात; वेदिक)
भवbe
भव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वाजेin the prize/contest
वाजे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
वाजेin each contest
वाजे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवाज
सरीas helper/guide
सरी:
TypeIndeclinable
Rootसरी (अव्यय)
भवbe
भव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू