HomeRig VedaMandala 1Sukta 138Mantra 4
Previous Mantra

Mantra 4

Sukta 1.138

Rishi: Ajāśva (name appears vocatively; traditional attribution often associates RV 1.138 with Ajāśva/Dirghatamas lineages depending on recension; verify per Anukramaṇī for exact assignment).
Devata: Pūṣan

अस्या ऊ षु ण उप सातये भुवोऽहेळमानो ररिवाँ अजाश्व श्रवस्यतामजाश्व । ओ षु त्वा ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः । नहि त्वा पूषन्नतिमन्य आघृणे न ते सख्यमपह्नुवे ॥

अ॒स्या ऊ॒ षु ण॒ उप॑ सा॒तये॑ भु॒वोऽहे॑ळमानो ररि॒वाँ अ॑जाश्व श्रवस्य॒ताम॑जाश्व । ओ षु त्वा॑ ववृतीमहि॒ स्तोमे॑भिर्दस्म सा॒धुभि॑: । न॒हि त्वा॑ पूषन्नति॒मन्य॑ आघृणे॒ न ते॑ स॒ख्यम॑पह्नु॒वे ॥

asyā́ ū ṣú ṇa úpa sātáye bhuvó áheḷamāno rari-vā́n ajāśva śravasyatā́m ajāśva | ó ṣú tvā vavṛtīmahi stómebhir dasma sādhúbhiḥ | náhi tvā pūṣann ati-mánye āghṛṇe ná te sakhyám apahnuve ||

For this (our work), come near to us for the winning; unangered, generous giver, O Ajāśva, for the increase of the inspired hearing. Yes, we would turn you towards us with true and accomplished hymns, O wondrous one. For I do not over-think you, O Pūṣan of blazing light; I do not deny your friendship.

अ॒स्याः । ऊँ॒ इति॑ । सु । नः॒ । उप॑ । सा॒तये॑ । भु॒वः॒ । अहे॑ळमानः । र॒रि॒ऽवान् । अ॒ज॒ऽअ॒श्व॒ । श्र॒व॒स्य॒ताम् । अ॒ज॒ऽअ॒श्व॒ । ओ इति॑ । सु । त्वा॒ । व॒वृ॒ती॒म॒हि॒ । स्तोमे॑ऽभिः । द॒स्म॒ । सा॒धुऽभिः॑ । न॒हि । त्वा॒ । पू॒ष॒न् । अ॒ति॒ऽमन्ये॑ । आ॒घृ॒णे॒ । न । ते॒ । स॒ख्यम् । अ॒प॒ऽह्नु॒वे ॥अस्याः । ऊँ इति । सु । नः । उप । सातये । भुवः । अहेळमानः । ररिवान् । अजअश्व । श्रवस्यताम् । अजअश्व । ओ इति । सु । त्वा । ववृतीमहि । स्तोमेभिः । दस्म । साधुभिः । नहि । त्वा । पूषन् । अतिमन्ये । आघृणे । न । ते । सख्यम् । अपह्नुवे ॥asyāḥ | oṃ iti | su | naḥ | upa | sātaye | bhuvaḥ | aheḷamānaḥ | rari-vān | aja-aśva | śravasyatām | aja-aśva | o iti | su | tvā | vavṛtīmahi | stome--bhiḥ | dasma | sādhu-bhiḥ | nahi | tvā | pūṣan | ati-manye | āghṛṇe | na | te | sakhyam | apa-hnute

अस्याःof this (her/this one)
अस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्या
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Rootऊ (निपात)
षुnow, quickly
षु:
TypeIndeclinable
Rootषु (निपात)
नुnow, then
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
उपtowards, near
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
सातयेfor winning, for gain/victory
सातये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसाति- (प्रातिपदिक; √सन्/सा ‘to gain, win’ → ‘साति’ victory/gain)
भुवःthe worlds/existences, prosperities
भुवः:
कर्म (goal sought)
TypeNoun
Rootभू- (धातु) → भुवस्/भुवः (प्रातिपदिक)
अहेळमानःnot being angry, unoffended
अहेळमानः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (participle)
Root√हेळ्/हिड् (to be angry, to injure) + अ- (निषेध) → अ-हेळमान (वर्तमान कृदन्त)
ररिवान्a generous giver
ररिवान्:
कर्ता (as epithet)
TypeAdjective/Noun
Root√रा/√रि (to give, bestow) → ररिवस् (वेदिक परिपूर्ण/अभ्यास-रूप) ‘giver’
अजाश्वO Ajāśva
अजाश्व:
सम्बोधन
TypeProper Noun
Rootअजाश्व- (प्रातिपदिक; देव/ऋषि-नाम)
श्रवस्यताम्seek fame!, strive for renown!
श्रवस्यताम्:
क्रिया (आह्वान)
TypeVerb
Rootश्रवस्- (fame) → √श्रवस्य (to seek fame) (denom.)
अजाश्वO Ajāśva
अजाश्व:
सम्बोधन
TypeProper Noun
Rootअजाश्व- (प्रातिपदिक)
O!
:
TypeIndeclinable
Rootओ (निपात/सम्बोधन)
षुnow
षु:
TypeIndeclinable
Rootषु (निपात)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) → त्वाम्/त्वा (वेदिक संक्षेप)
ववृतीमहिwe choose/seek (we turn to)
ववृतीमहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (to choose, to turn to) → ववृतीमहि (अभ्यास-परस्मैपद)
स्तोमेभिःwith praises/hymns
स्तोमेभिः:
करण
TypeNoun
Rootस्तोम- (hymn, praise)
दस्मO wondrous one
दस्म:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootदस्म- (प्रातिपदिक ‘wondrous, mighty’)
साधुभिःwith good/proper (ones)
साधुभिः:
करण (qualifier of स्तोमेभिः)
TypeAdjective
Rootसाधु- (good, right) (प्रातिपदिक)
नहिfor not / indeed not
नहि:
TypeIndeclinable
Rootन + हि (निपात-समुच्चय)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् → त्वाम्/त्वा
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeProper Noun
Rootपूषन्- (देवनाम; प्रातिपदिक)
अतिमन्यःany over-proud rival, one who thinks himself superior
अतिमन्यः:
कर्ता (of implied verb ‘surpasses/overcomes’)
TypeNoun/Adjective
Rootअति- (उपसर्ग) + मन्य- (प्रातिपदिक; ‘one who thinks/esteems’)
आघृणेO radiant one
आघृणे:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootआ- (उपसर्ग) + घृणि/घृण- (heat, glow; also ‘splendour’) → आघृणि- (epithet)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् → ते
सख्यम्friendship
सख्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसख्य- (friendship) (प्रातिपदिक)
अपह्नुवेhe denies/repudiates
अपह्नुवे:
क्रिया
TypeVerb
Rootअप- (उपसर्ग) + √ह्नु/ह्नू (to conceal, deny) → अपह्नु (to deny)