HomeRig VedaMandala 1Sukta 134Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.134

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional)
Devata: Vāyu (with strong Uṣas/rodasī imagery as associated field)
Chandas: Jagatī (probable)

वायुर्युङ्क्ते रोहिता वायुररुणा वायू रथे अजिरा धुरि वोळ्हवे वहिष्ठा धुरि वोळ्हवे । प्र बोधया पुरंधिं जार आ ससतीमिव । प्र चक्षय रोदसी वासयोषसः श्रवसे वासयोषसः ॥

वा॒युर्यु॑ङ्क्ते॒ रोहि॑ता वा॒युर॑रु॒णा वा॒यू रथे॑ अजि॒रा धु॒रि वोळ्ह॑वे॒ वहि॑ष्ठा धु॒रि वोळ्ह॑वे । प्र बो॑धया॒ पुरं॑धिं जा॒र आ स॑स॒तीमि॑व । प्र च॑क्षय॒ रोद॑सी वासयो॒षस॒: श्रव॑से वासयो॒षस॑: ॥

vāyúr yuṅkte róhitā vāyúr aruṇā́ vāyū́ ráthe ajirā́ dhurí voḷhávē váhiṣṭhā dhurí voḷhávē | prá bodhayā púraṃdhiṃ jārá ā́ sasatīm iva | prá cakṣaya ródasī vāsayóṣasaḥ śrávase vāsayóṣasaḥ ||

Vāyu yokes the red steeds, Vāyu the tawny ones; on the chariot they are swift, best for bearing on the pole. Awaken the plenitude (puraṃdhi) as a lover rousing the eager beloved; make heaven and earth see wide, and clothe the Dawns for the growth of the soul’s hearing and fame.

वा॒युः । यु॒ङ्क्ते॒ । रोहि॑ता । वा॒युः । अ॒रु॒णा । वा॒युः । रथे॑ । अ॒जि॒रा । धु॒रि । वोळ्ह॑वे । वहि॑ष्ठा । धु॒रि । वोळ्ह॑वे । प्र । बो॒ध॒य॒ । पुर॑म्ऽधिम् । जा॒रः । आ । स॒स॒तीम्ऽइ॑व । प्र । च॒क्ष॒य॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । वा॒स॒य॒ । उ॒षसः॒ । श्रव॑से । वा॒स॒य॒ । उ॒षसः॑ ॥वायुः । युङ्क्ते । रोहिता । वायुः । अरुणा । वायुः । रथे । अजिरा । धुरि । वोळ्हवे । वहिष्ठा । धुरि । वोळ्हवे । प्र । बोधय । पुरम्धिम् । जारः । आ । ससतीम्इव । प्र । चक्षय । रोदसी इति । वासय । उषसः । श्रवसे । वासय । उषसः ॥vāyuḥ | yuṅkte | rohitā | vāyuḥ | aruṇā | vāyuḥ | rathe | ajirā | dhuri | voḷhave | vahiṣṭhā | dhuri | voḷhave | pra | bodhaya | puram-dhim | jāraḥ | ā | sasatīm-iva | pra | cakṣaya | rodasī iti | vāsaya | uṣasaḥ | śravase | vāsaya | uṣasaḥ

वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु- (प्रातिपदिक)
युङ्क्तेyokes, harnesses
युङ्क्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (युजँ)
रोहितौthe two bay/red horses
रोहितौ:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootरोहित- (प्रातिपदिक)
वायुःVāyu
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु-
अरुणौthe two tawny/reddish horses
अरुणौ:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअरुण- (प्रातिपदिक)
वायुःVāyu
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु-
रथेon the chariot
रथे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
अजिराswift (ones)
अजिरा:
कर्म
TypeAdjective
Rootअजिर- (प्रातिपदिक)
धुरिon the yoke-pole / in the yoke
धुरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootधुर्/धुरा- (प्रातिपदिक)
वोळ्हवेto be carried / for conveying
वोळ्हवे:
प्रयोजन
TypeVerbal (Infinitive)
Rootवह् (वहँ) → वोळ्हव्- (कृदन्त/इन्फिनिटिव्-रूप)
वहिष्ठाmost conveying / best at bearing
वहिष्ठा:
कर्म
TypeAdjective
Rootवहिष्ठ- (वह् + इष्ठ, अतिशय)
धुरिin the yoke
धुरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootधुर्/धुरा-
वोळ्हवेto be carried / for conveying
वोळ्हवे:
प्रयोजन
TypeVerbal (Infinitive)
Rootवह् → वोळ्हव्- (इन्फिनिटिव्)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
बोधयawaken! rouse!
बोधय:
क्रिया
TypeVerb
Rootबुध् (बुधँ) → बोधय- (णिच्)
पुरंधिम्Purandhi (personified Abundance/Plenty)
पुरंधिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरंधि- (प्रातिपदिक)
जारःlover, wooer
जारः:
कर्तृ (सम्बोधनार्थेऽपि सम्भवः)
TypeNoun
Rootजार- (प्रातिपदिक)
towards, hither
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
ससतीम्eager/impetuous (woman)
ससतीम्:
कर्म (पुरंधिम् विशेषणम्)
TypeAdjective (participle-like)
Rootसस्/संस्? (प्रातिपदिक: ससती-)
इवlike, as
इव:
सम्बन्ध (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव
प्रforth
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र
चक्षयmake visible! show!
चक्षय:
क्रिया
TypeVerb
Rootचक्ष् (चक्षँ) → चक्षय- (णिच्)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म
TypeNoun
Rootरोदसी- (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
वासयcause to shine/appear; clothe; make dwell
वासय:
क्रिया
TypeVerb
Rootवस् (वसँ निवासे/आच्छादने) → वासय- (णिच्)
उषसःthe dawns
उषसः:
कर्म
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक)
श्रवसेfor fame, for renown
श्रवसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootश्रवस्- (प्रातिपदिक)
वासयcause to shine/appear
वासय:
क्रिया
TypeVerb
Rootवस् → वासय- (णिच्)
उषसःthe dawns
उषसः:
कर्म
TypeNoun
Rootउषस्-