HomeRig VedaMandala 1Sukta 132Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 1.132

Devata: Indra

सं यज्जनान्क्रतुभिः शूर ईक्षयद्धने हिते तरुषन्त श्रवस्यवः प्र यक्षन्त श्रवस्यवः । तस्मा आयुः प्रजावदिद्बाधे अर्चन्त्योजसा । इन्द्र ओक्यं दिधिषन्त धीतयो देवाँ अच्छा न धीतयः ॥

सं यज्जना॒न्क्रतु॑भि॒: शूर॑ ई॒क्षय॒द्धने॑ हि॒ते त॑रुषन्त श्रव॒स्यव॒: प्र य॑क्षन्त श्रव॒स्यव॑: । तस्मा॒ आयु॑: प्र॒जाव॒दिद्बाधे॑ अर्च॒न्त्योज॑सा । इन्द्र॑ ओ॒क्यं॑ दिधिषन्त धी॒तयो॑ दे॒वाँ अच्छा॒ न धी॒तय॑: ॥

sáṃ yáj janā́n krátu-bhiḥ śū́ra ī́kṣayad dháne hité taruṣanta śravasyávaḥ prá yakṣanta śravasyávaḥ | tásmā ā́yuḥ prajā́-vad íd bā́dhe arcanty ójasā | índra okyáṃ didhiṣanta dhī́tayo devā́n ácchā ná dhī́tayaḥ ||

When the Hero surveys and marshals the peoples by powers of will for the good won in battle, the seekers of glory press forward and sacrifice. To him they chant with force for life that is rich in offspring (new becomings), in the moment of driving back the resistance. The inspired thoughts set Indra in the home within, drawing the gods toward us—so do the inspired thoughts.

सम् । यत् । जना॑न् । क्रतु॑ऽभिः । शूरः॑ । ई॒क्षय॑त् । धने॑ । हि॒ते । त॒रु॒ष॒न्त॒ । श्र॒व॒स्यवः॑ । प्र । य॒क्ष॒न्त॒ । श्र॒व॒स्यवः॑ । तस्मै॑ । आयुः॑ । प्र॒जाऽव॑त् । इत् । बाधे॑ । अ॒र्च॒न्ति॒ । ओज॑सा । इन्द्र॑ । ओ॒क्य॑म् । दि॒धि॒ष॒न्त॒ । धी॒तयः॑ । दे॒वान् । अच्छ॑ । न । धी॒तयः॑ ॥सम् । यत् । जनान् । क्रतुभिः । शूरः । ईक्षयत् । धने । हिते । तरुषन्त । श्रवस्यवः । प्र । यक्षन्त । श्रवस्यवः । तस्मै । आयुः । प्रजावत् । इत् । बाधे । अर्चन्ति । ओजसा । इन्द्र । ओक्यम् । दिधिषन्त । धीतयः । देवान् । अच्छ । न । धीतयः ॥sam | yat | janān | kratu-bhiḥ | śūraḥ | īkṣayat | dhane | hite | taruṣanta | śravasyavaḥ | pra | yakṣanta | śravasyavaḥ | tasmai | āyuḥ | prajāvat | it | bādhe | arcanti | ojasā | indra | okyam | didhiṣanta | dhītayaḥ | devān | accha | na | dhītayaḥ

सम्together, wholly
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग) प्रत्ययार्थे
यत्when/that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यत् (सम्बन्ध)
जनान्people, men
जनान्:
Karma
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) < √जन्
क्रतुभिःwith powers/intentions/stratagems
क्रतुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
शूरःthe hero (Indra)
शूरः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
ईक्षयत्looked upon, beheld
ईक्षयत्:
TypeVerb
Root√ईक्ष् (ईक्षते)
धनेin/for wealth, in the prize
धने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
हितेset/appointed (as the stake), placed
हिते:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (past participle)
Rootहित (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √धा (हि-धातोः) / ‘placed, set’
तरुषन्तthey rushed/overcame
तरुषन्त:
TypeVerb
Root√तृष्/√तॄष् (वेद. ‘to rush/overcome’)
श्रवस्यवःseekers of fame
श्रवस्यवः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootश्रवस्यु (प्रातिपदिक) < श्रवस् + स्यु
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
यक्षन्तthey worshipped/sacrificed
यक्षन्त:
TypeVerb
Root√यज् (यजति)
श्रवस्यवःseekers of fame
श्रवस्यवः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootश्रवस्यु (प्रातिपदिक)
तस्मैto him (Indra)
तस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आयुःlife, lifetime
आयुः:
Kartā
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
प्रजावत्with offspring, progeny-endowed
प्रजावत्:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रजावत् (विशेषण) < प्रजा + वत्
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
बाधेit presses/afflicts; (in) oppression
बाधे:
TypeVerb (finite) / Noun (loc.)
Root√बाध् (बाधते) / बाध (भाव)
अर्चन्तिthey praise, sing
अर्चन्ति:
TypeVerb
Root√अर्च् (अर्चति)
ओजसाwith strength, by might
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ओक्यम्belonging to the house/dwelling; homely, domestic
ओक्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootओक्य (विशेषण) < ओकस् (‘house, dwelling’)
दिधिषन्तthey desired to place/establish
दिधिषन्त:
TypeVerb
Root√धा (धत्ते/दधाति) desiderative: √धा → दिधिष्
धीतयःhymns, inspired thoughts
धीतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootधीति (प्रातिपदिक) < √धी (to think)
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अच्छाtowards, unto
अच्छा:
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (अव्यय)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा/निपात)
धीतयःhymns, inspired thoughts
धीतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootधीति (प्रातिपदिक)