HomeRig VedaMandala 1Sukta 130Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.130

Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha
Devata: Indra (hymn context), with solar/poetic powers invoked in imagery
Chandas: Triṣṭubh (likely)

सूरश्चक्रं प्र वृहज्जात ओजसा प्रपित्वे वाचमरुणो मुषायतीशान आ मुषायति । उशना यत्परावतोऽजगन्नूतये कवे । सुम्नानि विश्वा मनुषेव तुर्वणिरहा विश्वेव तुर्वणिः ॥

सूर॑श्च॒क्रं प्र वृ॑हज्जा॒त ओज॑सा प्रपि॒त्वे वाच॑मरु॒णो मु॑षायतीशा॒न आ मु॑षायति । उ॒शना॒ यत्प॑रा॒वतोऽज॑गन्नू॒तये॑ कवे । सु॒म्नानि॒ विश्वा॒ मनु॑षेव तु॒र्वणि॒रहा॒ विश्वे॑व तु॒र्वणि॑: ॥

sū́raś cakráṃ prá vṛhat jā́ta ójasā prá pitvé vā́cam aruṇó muṣāyati īśāná ā́ muṣāyati | uśánā yát parāváto ájagan ūtáye kavé | sumnā́ni víśvā mánuṣā-iva turváṇir áhā víśva-iva turváṇiḥ ||

The Sun-born in power drives forth the wheel by strength; the ruddy one steals the Word for the drinking, the master takes it to himself. When Uśanā came from the far beyond for the help of the seer, then all the graces came—day by day—like human gifts, yet universal in their swiftness of bringing.

सूरः॑ । च॒क्रम् । प्र । वृ॒ह॒त् । जा॒तः । ओज॑सा । प्र । पि॒त्वे । वाच॑म् । अ॒रु॒णः । मु॒षा॒य॒ति॒ । ई॒शा॒नः । आ । मु॒षा॒य॒ति॒ । उ॒शना॑ । यत् । प॒रा॒ऽवतः॑ । अज॑गन् । ऊ॒तये॑ । क॒वे॒ । सु॒म्नानि॑ । विश्वा॑ । मनु॑षाऽइव । तु॒र्वणिः । अहा॑ । विश्वा॑ऽइव । तु॒र्वणिः॑ ॥सूरः । चक्रम् । प्र । वृहत् । जातः । ओजसा । प्र । पित्वे । वाचम् । अरुणः । मुषायति । ईशानः । आ । मुषायति । उशना । यत् । परावतः । अजगन् । ऊतये । कवे । सुम्नानि । विश्वा । मनुषाइव । तुर्वणिः । अहा । विश्वाइव । तुर्वणिः ॥sūraḥ | cakram | pra | vṛhat | jātaḥ | ojasā | pra | pitve | vācam | aruṇaḥ | muṣāyati | īśānaḥ | ā | muṣāyati | uśanā | yat | parāvataḥ | ajagan | ūtaye | kave | sumnāni | viśvā | manuṣāiva | turvaṇiḥ | ahā | viśvāiva | turvaṇiḥ

सूरःthe Sun (Sūrya)
सूरः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) < √सुर्/सृ (दीप्तौ) (निरुक्त-परम्परा)
चक्रम्wheel, disc
चक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) < √चक्र्/√कृ (करणे) (व्युत्पत्तिः)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र
वृहज्broad, wide
वृहज्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृहज् (प्रातिपदिक/विशेषण) < √वृह् (वर्धने/वृंहणे)
जातःborn, arisen
जातः:
Kartā
TypeParticiple
Root√जन् (जन्मनि) → जात (कृदन्त)
ओजसाwith strength, by might
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
प्रपित्वेin/at the drinking (libation) time; at the draught
प्रपित्वे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रपित्व (प्रातिपदिक; ‘प्र-पि-त्व’ भाव/अवस्था)
वाचम्speech, voice
वाचम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
अरुणःthe ruddy one (Aruna; dawn/sun-associated figure)
अरुणः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootअरुण (प्रातिपदिक)
मुषायतिsteals, snatches away
मुषायति:
TypeVerb
Root√मुष् (स्तेये)
ईशानःthe lord, the ruling one
ईशानः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootईशान (प्रातिपदिक; √ईश् ‘to rule’)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Root
मुषायतिsteals, takes away
मुषायति:
TypeVerb
Root√मुष् (स्तेये)
उशनाUśanā (Kavi Uśanas)
उशना:
Kartā
TypeProper Noun
Rootउशनस्/उशना (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)
यत्which/that
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
परावतःfrom afar, from the distant region
परावतः:
Apādāna
TypeNoun
Rootपरावत् (प्रातिपदिक)
अजगन्they came, they went
अजगन्:
TypeVerb
Root√गम् (गतौ)
ऊतयेfor help, for aid
ऊतये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
कवेO sage/poet
कवे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
सुम्नानिfavours, blessings
सुम्नानि:
Karma
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
मनुषाby/like a man
मनुषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनुष्/मनुष्य (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तुर्वणिःTūrvaṇi (the impetuous one; epithet of Indra)
तुर्वणिः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootतुर्वणि (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
अहाdays
अहा:
Karma
TypeNoun
Rootअह (प्रातिपदिक)
विश्वेall
विश्वे:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तुर्वणिःTūrvaṇi (impetuous one; Indra)
तुर्वणिः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootतुर्वणि (प्रातिपदिक)