HomeRig VedaMandala 1Sukta 123Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.123

Devata: Uṣas

पूर्वा विश्वस्माद्भुवनादबोधि जयन्ती वाजं बृहती सनुत्री । उच्चा व्यख्यद्युवतिः पुनर्भूरोषा अगन्प्रथमा पूर्वहूतौ ॥

पूर्वा॒ विश्व॑स्मा॒द्भुव॑नादबोधि॒ जय॑न्ती॒ वाजं॑ बृह॒ती सनु॑त्री । उ॒च्चा व्य॑ख्यद्युव॒तिः पु॑न॒र्भूरोषा अ॑गन्प्रथ॒मा पू॒र्वहू॑तौ ॥

pū́rvā víśvasmād bhúvanād abódhi jáyantī vā́jaṃ bṛhatī́ sánutrī | uccā́ vy àkhyad yuvatíḥ punar-bhū́r óṣā́ agan prathamā́ pū́rva-hūtau ||

First she has awakened from the whole world of being, winning the plenitude of force, vast and ever-leading. High she reveals herself—the young one, ever renewed. Uṣas has come, the first, to the earlier-invoked call.

पूर्वा॑ । विश्व॑स्मात् । भुव॑नात् । अ॒बो॒धि॒ । जय॑न्ती । वाज॑म् । बृ॒ह॒ती । सनु॑त्री । उ॒च्चा । वि । अ॒ख्य॒त् । यु॒व॒तिः । पु॒नः॒ऽभूः । आ । उ॒षाः । अ॒ग॒न् । प्र॒थ॒मा । पू॒र्वऽहू॑तौ ॥पूर्वा । विश्वस्मात् । भुवनात् । अबोधि । जयन्ती । वाजम् । बृहती । सनुत्री । उच्चा । वि । अख्यत् । युवतिः । पुनःभूः । आ । उषाः । अगन् । प्रथमा । पूर्वहूतौ ॥pūrvā | viśvasmāt | bhuvanāt | abodhi | jayantī | vājam | bṛhatī | sanutrī | uccā | vi | akhyat | yuvatiḥ | punaḥ-bhūḥ | ā | uṣāḥ | agan | prathamā | pūrva-hūtau

पूर्वाthe former/earlier (one)
पूर्वा:
Kartā (विशेषण-रूपेण ‘उषाः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) < *पुर्/प्र (पूर्वत्व)
विश्वस्मात्from the whole (universe)
विश्वस्मात्:
Apādāna
TypeAdjective/Pronoun-like (universal)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनात्from the world/being
भुवनात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू ‘to be’ से)
अबोधिawoke/has awakened
अबोधि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√बुध् (बोधने)
जयन्तीconquering, victorious
जयन्ती:
Kartā (विशेषण-रूपेण ‘उषाः’)
TypeParticiple/Adjective
Root√जि (जयने) → जयन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वाजम्prize; strength; (winning) booty
वाजम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
बृहतीlofty, great
बृहती:
Kartā (विशेषण-रूपेण ‘उषाः’)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक; √बृह् ‘to grow’ से)
सनुत्रीthe one moving along/over (the heights); guiding onward
सनुत्री:
Kartā (विशेषण-रूपेण ‘उषाः’)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootसनुत्री (प्रातिपदिक; ‘सनु’/‘सनुत्र’ ‘along/through, from above’)
उच्चाhigh(ly), aloft
उच्चा:
Adhikaraṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (adverb)
Rootउच्च (प्रातिपदिक)
विapart, forth (intensifier)
वि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग)
अख्यत्appeared; shone forth; was seen
अख्यत्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√ख्या (प्रख्याने/दर्शने)
युवतिःthe young woman (Dawn)
युवतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootयुवति (प्रातिपदिक)
पुनर्भूःever-returning; born again
पुनर्भूः:
Kartā (विशेषण-रूपेण ‘उषाः’)
TypeNoun/Adjective
Rootपुनर्भू (प्रातिपदिक; ‘पुनः’ + √भू)
उषाःDawn
उषाः:
Kartā
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
अगन्went; came
अगन्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थे)
प्रथमाfirst
प्रथमा:
Kartā (विशेषण-रूपेण ‘उषाः’)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
पूर्वहूतौat the earlier invocation; in the first call (of praise/ritual)
पूर्वहूतौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपूर्वहूति (प्रातिपदिक; ‘पूर्व’ + हूति ‘invocation/call’ < √ह्वा/√हू)