HomeRig VedaMandala 1Sukta 122Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.122

Devata: Mitra-Varuṇa

जनो यो मित्रावरुणावभिध्रुगपो न वां सुनोत्यक्ष्णयाध्रुक् । स्वयं स यक्ष्मं हृदये नि धत्त आप यदीं होत्राभिॠतावा ॥

जनो॒ यो मि॑त्रावरुणावभि॒ध्रुग॒पो न वां॑ सु॒नोत्य॑क्ष्णया॒ध्रुक् । स्व॒यं स यक्ष्मं॒ हृद॑ये॒ नि ध॑त्त॒ आप॒ यदीं॒ होत्रा॑भिॠ॒तावा॑ ॥

jáno yo mítrāvaruṇāv abhí-dhrug ápo ná vām sunóty akṣṇayā́-dhruk | svayáṃ sá yákṣmaṃ hṛ́daye ní dhatta ā́pa yád īṃ hotrā́bhiḥ ṛtā́vā ||

Whoever among men turns hostile to Mitra and Varuṇa, and presses not out for you the waters of purification—one who harms by the eye—he himself lays disease within his own heart, when he oppresses those who, by the priestly powers, live in the Truth (ṛta).

जनः॑ । यः । मि॒त्रा॒व॒रु॒णौ॒ । अ॒भि॒ऽध्रुक् । अ॒पः । न । वा॒म् । सु॒नोति॑ । अ॒क्ष्ण॒या॒ऽध्रुक् । स्व॒यम् । सः । यक्ष्म॑म् । हृद॑ये । नि । ध॒त्त॒ । आप॑ । यत् । ई॒म् । होत्रा॑भिः । ऋ॒तऽवा॑ ॥जनः । यः । मित्रावरुणौ । अभिध्रुक् । अपः । न । वाम् । सुनोति । अक्ष्णयाध्रुक् । स्वयम् । सः । यक्ष्मम् । हृदये । नि । धत्त । आप । यत् । ईम् । होत्राभिः । ऋतवा ॥janaḥ | yaḥ | mitrāvaruṇau | abhi-dhruk | apaḥ | na | vām | sunoti | akṣṇayādhruk | svayam | saḥ | yakṣmam | hṛdaye | ni | dhatta | āpa | yat | īm | hotrābhiḥ | ṛta-vā

जनःa person; (such) a man
जनः:
Kartā
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) / √जन्
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मित्रावरुणौMitra and Varuṇa
मित्रावरुणौ:
Karma
TypeNoun (dual deity name)
Rootमित्रावरुण (द्वन्द्व-समास प्रातिपदिक: मित्र + वरुण)
अभिध्रुक्one who is hostile/treacherous toward (them)
अभिध्रुक्:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootअभि-√द्रुह् (कृदन्त: ध्रुह्/द्रुह्-धातु से), प्रातिपदिक: अभिध्रुक्
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
like; as
:
TypeIndeclinable
Root
वाम्of/for you two
वाम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सुनोतिpresses out; produces (soma/juice)
सुनोति:
Karma
TypeVerb
Root√सु (सवने/प्रसवे) / √सू (प्रसव) — वैदिक प्रयोग
अक्ष्णयाwith the eye; by (mere) glance
अक्ष्णया:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental) / Adverbial
Rootअक्ष्णा (प्रातिपदिक; ‘आँख/दृष्टि’ से), अथवा अक्ष्णि-सम्बद्ध
अध्रुक्not-treacherous; not hostile
अध्रुक्:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootअ-ध्रुक् (नञ्-पूर्वक; ध्रुक् < √द्रुह्), प्रातिपदिक
स्वयम्by oneself; oneself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
यक्ष्मम्disease; wasting illness
यक्ष्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक)
हृदयेin the heart
हृदये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
निdown; into; in
नि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनि
धत्तेplaces; puts
धत्ते:
Karma
TypeVerb
Root√धा
आपindeed; then; (emphatic particle)
आप:
TypeIndeclinable/Particle (Vedic) / Noun-form
Rootआप् (प्रातिपदिक; ‘जल/आपः’ से), अथवा ‘आप्’ (प्राप्ति) से निपातवत् वैदिक प्रयोग
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
ईम्him; indeed (enclitic)
ईम्:
TypeIndeclinable (enclitic particle)
Rootईम्
होत्राभिःwith invocations/priestly offices; with hotṛ-functions
होत्राभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहोत्रा (प्रातिपदिक; ‘होत्र’/‘होतृ’ से), बहुवचन तृतीया
ऋतावाthe truthful/rite-knowing one; the ṛta-possessing (priest)
ऋतावा:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक)