HomeRig VedaMandala 1Sukta 121Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.121

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वमायसं प्रति वर्तयो गोर्दिवो अश्मानमुपनीतमृभ्वा । कुत्साय यत्र पुरुहूत वन्वञ्छुष्णमनन्तैः परियासि वधैः ॥

त्वमा॑य॒सं प्रति॑ वर्तयो॒ गोर्दि॒वो अश्मा॑न॒मुप॑नीत॒मृभ्वा॑ । कुत्सा॑य॒ यत्र॑ पुरुहूत व॒न्वञ्छुष्ण॑मन॒न्तैः प॑रि॒यासि॑ व॒धैः ॥

tvám āyasáṃ práti vartayo gór divó áśmānam úpa-nītam ṛ́bhvā | kútsāya yátra puru-hūta vánvan śúṣṇam anántaiḥ pari-yá̄si vadháiḥ ||

Thou turnest back the iron barrier from the Cow (the light), the stone of heaven that had been brought down—O strong one. There where, for Kutsa, O much-invoked, pursuing, thou goest around Śuṣṇa with endless smitings, until the obstruction is undone.

त्वम् । आ॒य॒सम् । प्रति॑ । व॒र्त॒यः॒ । गोः । दि॒वः । अश्मा॑नम् । उप॑ऽनीतम् । ऋभ्वा॑ । कुत्सा॑य । यत्र॑ । पु॒रु॒ऽहू॒त॒ । व॒न्वन् । शुष्ण॑म् । अ॒न॒न्तैः । प॒रि॒ऽयासि॑ । व॒धैः ॥त्वम् । आयसम् । प्रति । वर्तयः । गोः । दिवः । अश्मानम् । उपनीतम् । ऋभ्वा । कुत्साय । यत्र । पुरुहूत । वन्वन् । शुष्णम् । अनन्तैः । परियासि । वधैः ॥tvam | āyasam | prati | vartayaḥ | goḥ | divaḥ | aśmānam | upa-nītam | ṛbhvā | kutsāya | yatra | puru-hūta | vanvan | śuṣṇam | anantaiḥ | pari-yāsi | vadhaiḥ

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आयसम्made of metal/iron
आयसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootआयस (प्रातिपदिक) < अयस्
प्रतिtowards, against
प्रति:
(क्रियाविशेषण/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
वर्तयःthou turnest/rollest
वर्तयः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) → वर्तयति (णिच्)
गोःof the cow (or: of cattle)
गोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
अश्मानम्stone, rock
अश्मानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
उपनीतम्brought near, led up
उपनीतम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Rootनी (धातु) + उप (उपसर्ग) → उप-नी-त (क्त)
ऋभ्वाwith/through the skillful one (Rbhú/‘the dexterous’)
ऋभ्वा:
करण/सह (instrumental of agency/association)
TypeNoun (epithet)
Rootऋभु (प्रातिपदिक) / ऋभ्व (विशेषण-प्रातिपदिक)
कुत्सायfor Kútsa
कुत्साय:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper name)
Rootकुत्स (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
पुरुहूतO much-invoked (Indra)
पुरुहूत:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootपुरु-हूत (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
वन्वन्striving, pursuing
वन्वन्:
कर्तृ (त्वम्/इन्द्रः का विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootवन्व्/वनु (धातु; desiderative/iterative sense ‘to strive, pursue’) → वन्वत् (शतृ)
शुष्णम्Śuṣṇa (demon)
शुष्णम्:
कर्म
TypeNoun (proper name)
Rootशुष्ण (प्रातिपदिक; असुर-नाम)
अनन्तैःwith endless/innumerable
अनन्तैः:
करण
TypeAdjective
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
आसिthou goest around, encompassest
आसि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु) + परि (उपसर्ग) → परि-या- (परियाति)
वधैःwith blows/slayings, with weapons
वधैः:
करण
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक) < √वध्/हन् (to slay)