HomeRig VedaMandala 1Sukta 121Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.121

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional)
Devata: Ka / Prajāpati (creator-power), with mythic allusions to R̥bhu and primal supports
Chandas: Triṣṭubh

स्तम्भीद्ध द्यां स धरुणं प्रुषायदृभुर्वाजाय द्रविणं नरो गोः । अनु स्वजां महिषश्चक्षत व्रां मेनामश्वस्य परि मातरं गोः ॥

स्तम्भी॑द्ध॒ द्यां स ध॒रुणं॑ प्रुषायदृ॒भुर्वाजा॑य॒ द्रवि॑णं॒ नरो॒ गोः । अनु॑ स्व॒जां म॑हि॒षश्च॑क्षत॒ व्रां मेना॒मश्व॑स्य॒ परि॑ मा॒तरं॒ गोः ॥

stambhī́ddha dyā́ṃ sá dharúṇaṃ pruṣāyad ṛbhúrvājā́ya dráviṇaṃ náro góḥ | ánu svajā́ṃ mahiṣáś cakṣata vrā́ṃ ménām áśvasya pári mātáraṃ góḥ ||

He propped up heaven and set the foundation; the R̥bhu pressed out the treasure for plenitude, the man of the Cow. The mighty one beheld the self-born; he saw the wide-working Menā—he encompassed the mother of the Cow, the mare’s (secret) source.

स्तम्भी॑त् । ह॒ । द्याम् । सः । ध॒रुण॑म् । प्रु॒षा॒य॒त् । ऋ॒भुः । वाजा॑य । द्रवि॑णन् । नरः॑ । गोः । अनु॑ । स्व॒ऽजाम् । म॒हि॒षः । च॒क्ष॒त॒ । व्राम् । मेना॑म् । अश्व॑स्य । परि॑ । मा॒तर॑म् । गोः ॥स्तम्भीत् । ह । द्याम् । सः । धरुणम् । प्रुषायत् । ऋभुः । वाजाय । द्रविणन् । नरः । गोः । अनु । स्वजाम् । महिषः । चक्षत । व्राम् । मेनाम् । अश्वस्य । परि । मातरम् । गोः ॥stambhīt | ha | dyām | saḥ | dharuṇam | pruṣāyat | ṛbhuḥ | vājāya | draviṇan | naraḥ | goḥ | anu | sva-jām | mahiṣaḥ | cakṣata | vrām | menām | aśvasya | pari | mātaram | goḥ

स्तम्भीत्he propped up / made firm
स्तम्भीत्:
Kriyā (main verb)
TypeVerb
Rootस्तम्भ् (stambh-)
द्याम्the heaven (sky)
द्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्यौ- (prātipadika)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (sarvanāman)
धरुणम्support, firm foundation
धरुणम्:
Karma (apposition to द्याम्)
TypeNoun
Rootधरुण- (prātipadika; from √धृ ‘to hold’)
प्रुषायत्he sprinkled / refreshed
प्रुषायत्:
Kriyā (co-verb)
TypeVerb
Rootप्रुष्/प्रुषाय् (Vedic; ‘to sprinkle, moisten, refresh’)
ऋभुःR̥bhu (the skillful one)
ऋभुः:
Kartā (appositional)
TypeNoun
Rootऋभु- (prātipadika; name/epithet)
वाजायfor strength / for prize (vigor)
वाजाय:
Sampradāna (purpose/benefit)
TypeNoun
Rootवाज- (prātipadika)
द्रविणम्wealth, treasure
द्रविणम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रविण- (prātipadika)
नरःmen
नरः:
Kartā (of implied action/participants)
TypeNoun
Rootनर- (prātipadika)
गोःof the cow
गोः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootगो- (prātipadika)
अनुafter, along
अनु:
Upasarga/Adverbial
TypeIndeclinable
Rootअनु (avyaya)
स्वजाम्his own-born (kinswoman)
स्वजाम्:
Karma (object of ‘saw/recognized’)
TypeNoun
Rootस्वजा- (prātipadika; ‘self-born/own-born’, also ‘sister/kinswoman’ in Vedic contexts)
महिषःthe mighty one / buffalo (epithet)
महिषः:
Kartā
TypeNoun
Rootमहिष- (prātipadika)
चक्षतhe saw / beheld
चक्षत:
Kriyā
TypeVerb
Rootचक्ष् (cakṣ-)
व्राम्a mare
व्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रा- / व्रā- (prātipadika; Vedic, ‘mare’/‘she-animal’, contextually a mare)
मेनाम्Menā (name)
मेनाम्:
Karma (apposition)
TypeNoun
Rootमेना- (prātipadika; proper name)
अश्वस्यof the horse
अश्वस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootअश्व- (prātipadika)
परिaround
परि:
Upasarga/Adverbial
TypeIndeclinable
Rootपरि (avyaya)
मातरम्mother
मातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ- (prātipadika)
गोःof the cow
गोः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootगो- (prātipadika)