HomeRig VedaMandala 1Sukta 121Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 1.121

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra (solarized aspect: sūraḥ)
Chandas: Triṣṭubh

त्वं सूरो हरितो रामयो नॄन्भरच्चक्रमेतशो नायमिन्द्र । प्रास्य पारं नवतिं नाव्यानामपि कर्तमवर्तयोऽयज्यून् ॥

त्वं सूरो॑ ह॒रितो॑ रामयो॒ नॄन्भर॑च्च॒क्रमेत॑शो॒ नायमि॑न्द्र । प्रास्य॑ पा॒रं न॑व॒तिं ना॒व्या॑ना॒मपि॑ क॒र्तम॑वर्त॒योऽय॑ज्यून् ॥

tváṃ sú̄ro haríto rāmayo nṛ́̄n bhárat cákram étaśo ná̄yam indra | prā́sya pā́raṃ navatíṃ nā́vyānām ápi kártam avartayo 'yájyūn ||

Thou, like the Sun, delightest the human beings with thy golden powers; thou bearest the wheel as a swift steed bears it, O Indra. Thou hast carried them across the far shore—ninety currents of the navigable— and thou hast turned away the pit of those who do not sacrifice (those who refuse the inner offering).

त्वम् । सूरः॑ । ह॒रितः॑ । र॒म॒यः॒ । नॄन् । भर॑त् । च॒क्रम् । एत॑शः । न । अ॒यम् । इ॒न्द्र॒ । प्र॒ऽअस्य॑ । पा॒रम् । न॒व॒तिम् । ना॒व्या॑नाम् । अपि॑ । क॒र्तम् । अय॑ज्यून् ॥त्वम् । सूरः । हरितः । रमयः । नॄन् । भरत् । चक्रम् । एतशः । न । अयम् । इन्द्र । प्रअस्य । पारम् । नवतिम् । नाव्यानाम् । अपि । कर्तम् । अयज्यून् ॥tvam | sūraḥ | haritaḥ | ramayaḥ | nṝn | bharat | cakram | etaśaḥ | na | ayam | indra | pra-asya | pāram | navatim | nāvyānām | api | kartam | ayajyūn

त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूरःhero, mighty one
सूरः:
कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषण/सम्बोधनार्थ-विशेष्यभावः)
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) < √सुर्/√स्वर् (दीप्तौ) (व्युत्पत्त्यनुसारेण)
हरितःgolden/greenish; (of horses) tawny
हरितः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootहरित (प्रातिपदिक) < हरि (हरित-वर्ण)
रामयःdelighters, gladdeners
रामयः:
कर्तृ (सहकर्तृ-भावः) / विशेषण-समूहः
TypeNoun/Adjective
Rootरामि/रामय (प्रातिपदिक; ‘आनन्दकर/प्रिय’)
नॄन्men
नॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
भरत्didst bear/support
भरत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) < √क्रम्/√चक्र् (गत्यर्थ-व्युत्पत्तिः)
एतशःEtaśa (a steed/name)
एतशः:
कर्तृ (उपमान-खण्डे) / सम्बन्धी
TypeNoun
Rootएतश (प्रातिपदिक; अश्वविशेषः)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
आयम्came, drove
आयम्:
क्रिया (उपमान-खण्डे)
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थे) + आ- (उपसर्ग) ; ‘आयम्’ = लङ् 3 एकवचन (वेदिक-रूप) अथवा ‘आयम्’ (प्रातिपदिक ‘आय’?)—प्रयोगे क्रियारूपत्वं प्रबलम्
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अस्यःhe cast/shot
अस्यः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (क्षेपणे/प्रक्षेपे; वेदिक) अथवा √अस् (असने) — ‘अस्यः’ = लुङ्/लिट्-सम्भाव्य; व्यवहारतः ‘he cast’
पारम्the farther shore, the end
पारम्:
कर्म/अधिकरण (गन्तव्य-सीमा) प्रसङ्गानुसार
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक)
as, like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
नवतिम्ninety
नवतिम्:
विशेषणम् (नाव्यानाम् इत्यस्य) / परिमाण
TypeNumeral
Rootनवति (संख्या-प्रातिपदिक)
नाव्यानाम्of the boatmen/boats
नाव्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the boatmen/boats’
TypeAdjective/Noun
Rootनाव्य (प्रातिपदिक) < नाव (नौ) + य (सम्बन्ध) अथवा ‘नाव्य’ = ‘नौसम्बन्धिन्’
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
कर्तम्pit, abyss
कर्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकर्त (प्रातिपदिक) < √कृ (छेदने/कृन्तने) अथवा ‘कर्त’ = ‘खात/गर्त’ (pit, abyss)
अवर्तयःthou didst turn/roll down, didst cause to fall
अवर्तयः:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत्/√वर्त् (वर्तने/परिवर्तने) + अव- (उपसर्ग)
अयज्यून्the non-sacrificers, impious (men)
अयज्यून्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअ-यज्यु (प्रातिपदिक) = ‘यज्यु’ (यजमान/यष्टृ) with privative अ-