HomeRig VedaMandala 1Sukta 121Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 1.121

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वमिन्द्र नर्यो याँ अवो नॄन्तिष्ठा वातस्य सुयुजो वहिष्ठान् । यं ते काव्य उशना मन्दिनं दाद्वृत्रहणं पार्यं ततक्ष वज्रम् ॥

त्वमि॑न्द्र॒ नर्यो॒ याँ अवो॒ नॄन्तिष्ठा॒ वात॑स्य सु॒युजो॒ वहि॑ष्ठान् । यं ते॑ का॒व्य उ॒शना॑ म॒न्दिनं॒ दाद्वृ॑त्र॒हणं॒ पार्यं॑ ततक्ष॒ वज्र॑म् ॥

tvám indra náryo yā́ṃ ávo nṛ́̄n tíṣṭhā vā́tasya su-yújo váhiṣṭhān | yáṃ te kāvyá uśánā mandínaṃ dā́d vṛtra-háṇaṃ pā́ryaṃ tatakṣa vájram ||

Thou, O Indra, stand by the human ones with those helps that are heroic—yoked in harmony, the best bearers like the Wind. The gladdening power that the seer Uśanā Kāvya gave thee, he fashioned it into a far-reaching thunderbolt, a slayer of Vṛtra.

त्वम् । इ॒न्द्र॒ । नर्यः॑ । यान् । अवः॑ । नॄन् । तिष्ठ॑ । वात॑स्य । सु॒ऽयुतः॑ । वहि॑ष्ठान् । यम् । ते॒ । का॒व्यः । उ॒शना॑ । म॒न्दिन॑म् । दात् । वृ॒त्र॒ऽहन॑म् । पार्य॑म् । त॒त॒क्ष॒ । वज्र॑म् ॥त्वम् । इन्द्र । नर्यः । यान् । अवः । नॄन् । तिष्ठ । वातस्य । सुयुतः । वहिष्ठान् । यम् । ते । काव्यः । उशना । मन्दिनम् । दात् । वृत्रहनम् । पार्यम् । ततक्ष । वज्रम् ॥tvam | indra | naryaḥ | yān | avaḥ | nṝn | tiṣṭha | vātasya | su-yutaḥ | vahiṣṭhān | yam | te | kāvyaḥ | uśanā | mandinam | dāt | vṛtra-hanam | pāryam | tatakṣa | vajram

त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नर्यःmanly, heroic
नर्यः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनर्य (प्रातिपदिक; ‘नर’ से) अथवा ‘नर्य’ विशेषण
यान्whom/which (men)
यान्:
कर्म
TypePronoun
Rootय (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्
अवःhelp, protection
अवः:
कर्म (तिष्ठा के साथ: ‘सहायम्/रक्षणम्’)
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
नॄन्men
नॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
तिष्ठाःyou stand by / you take your stand (for)
तिष्ठाः:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
वातस्यof the wind
वातस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
सुयुजःwell-yoked
सुयुजः:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-युज् (प्रातिपदिक; ‘सु’ उपसर्ग + युज्) अथवा ‘सुयुज्’ विशेषण
वहिष्ठान्best bearers / best carriers (steeds)
वहिष्ठान्:
कर्म
TypeAdjective (superlative)
Rootवहिष्ठ (प्रातिपदिक; ‘वह’/‘वह्’ से तुलनात्मक-श्रेष्ठतम)
यम्which (one)
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
काव्यःthe seer-poet / inspired poet
काव्यः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective/Noun
Rootकाव्य (प्रातिपदिक)
उशनाःUśanā (Uśanas)
उशनाः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootउशनस् (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम ‘उशनस्/उशना’)
मन्दिनम्gladdening, exhilarating
मन्दिनम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्दिन् (प्रातिपदिक)
दाद्he gave
दाद्:
क्रिया
TypeVerb
Rootदा (धातु)
वृत्रहणम्Vṛtra-slaying
वृत्रहणम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र + हन्)
पार्यम्far-reaching / from beyond / transcendent
पार्यम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपार्य (प्रातिपदिक; ‘पार’/‘पर’ से)
ततक्षhe fashioned, he forged
ततक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)