Mantra 6
Sukta 1.120
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.120)
Devata: Aśvinau (the Aśvins, dual)
Chandas: Gāyatrī (probable, given explicit gāyatram and RV 1.120’s dominant metrical profile)
Samhita Patha (Devanagari)
श्रुतं गायत्रं तकवानस्याहं चिद्धि रिरेभाश्विना वाम् । आक्षी शुभस्पती दन् ॥
Samhita Patha (IAST)
श्रु॒तं गा॑य॒त्रं तक॑वानस्या॒हं चि॒द्धि रि॒रेभा॑श्विना वाम् । आक्षी शु॑भस्पती॒ दन् ॥
Transliteration
śrútaṃ gā́yatram takavā́nasyāháṃ ciddhí rirébhāśvinā vām | ā́kṣī śúbhaspatī dán ||
Translation
I have heard the Gāyatrī of Takavān; and indeed I, the singer, call you, O Aśvins. Come—grant the two luminous eyes, O lords of beauty.
Padapatha (Word Analysis)
श्रु॒तम् । गा॒य॒त्रम् । तक॑वानस्य । अ॒हन् । चि॒त् । हि । रि॒रेभ॑ । अ॒श्वि॒ना॒ । वा॒म् । आ । अ॒क्षी इति॑ । शु॒भः॒ । प॒ती॒ इति॑ । दन् ॥श्रुतम् । गायत्रम् । तकवानस्य । अहन् । चित् । हि । रिरेभ । अश्विना । वाम् । आ । अक्षी इति । शुभः । पती इति । दन् ॥śrutam | gāyatram | takavānasya | ahan | cit | hi | rirebha | aśvinā | vām | ā | akṣī iti | śubhaḥ | patī iti | dan
Word by Word
श्रुतम्heard; well-known
श्रुतम्:
कर्म (of implied ‘we have heard/know’) / or विधेय-विशेषण
TypeAdjective (used substantively) / Participle
Rootश्रुत (ppp. of √श्रु ‘to hear’)
गायत्रम्the Gāyatra (hymn/metre); gāyatrī-chant
गायत्रम्:
कर्म / विधेय-विशेषण (coordinated with श्रुतम्)
TypeNoun/Adjective
Rootगायत्र (prātipadika; ‘Gāyatrī/ गायत्र-’)
तकवान्skilful; strong; capable
तकवान्:
कर्तृ (agreeing with अहम्)
TypeAdjective
Rootतकवत् (prātipadika; ‘possessing skill/strength’; Vedic adj.)
अस्यof this; of him/it
अस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of this/this one’s’)
TypePronoun
Rootइदम् (sarvanāman-stem)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (pronoun)
चित्indeed; even
चित्:
— (emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootचित् (particle)
हिfor; indeed
हि:
— (causal/emphatic)
TypeIndeclinable
Rootहि (particle)
रिरेभI have grasped/undertaken
रिरेभ:
क्रिया (with अहम् as कर्तृ)
TypeVerb
Root√रभ् (Vedic: ‘to seize/undertake’; reduplicated perfect)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (prātipadika)
वाम्of you two; you two
वाम्:
सम्बन्ध/कर्म (context: ‘of you two’ / ‘you two’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (enclitic pronoun)
आक्षी(two) eyes
आक्षी:
कर्म (of implied ‘grant/put’ etc.) / or विषय
TypeNoun
Rootअक्षि (prātipadika)
शुभःof splendour; of beauty
शुभः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of splendour/beauty’)
TypeNoun
Rootशुभ (prātipadika ‘splendour/beauty’; here as gen. sg. of शुभ-)
पती(you two) lords
पती:
सम्बोधन / कर्तृ (as ‘lords’)
TypeNoun
Rootपति (prātipadika)
दन्give (you two)!
दन्:
क्रिया (addressed to अश्विना/पती)
TypeVerb
Root√दा (Vedic injunctive/imperative-like form)