HomeRig VedaMandala 1Sukta 119Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.119

Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa
Devata: Aśvinau
Chandas: Jagatī (probable)

युवं भुज्युं भुरमाणं विभिर्गतं स्वयुक्तिभिर्निवहन्ता पितृभ्य आ । यासिष्टं वर्तिर्वृषणा विजेन्यं दिवोदासाय महि चेति वामवः ॥

यु॒वं भु॒ज्युं भु॒रमा॑णं॒ विभि॑र्ग॒तं स्वयु॑क्तिभिर्नि॒वह॑न्ता पि॒तृभ्य॒ आ । या॒सि॒ष्टं व॒र्तिर्वृ॑षणा विजे॒न्यं१॒॑ दिवो॑दासाय॒ महि॑ चेति वा॒मव॑: ॥

yuváṃ bhujyúṃ bhurámāṇaṃ víbhir gatáṃ svayúktibhir niváhantā pitṛ́bhya ā́ | yāsiṣṭáṃ vártír vṛṣaṇā vijényam divódāsāya máhi ceti vām ávaḥ ||

You two carried Bhujyu—tossed and wandering, gone amid the waves—bringing him with your self-yoked powers back toward the Fathers. You two have journeyed on a victorious course, O strong ones; for Divodāsa your great help becomes clearly manifest.

यु॒वम् । भु॒ज्युम् । भु॒रमा॑णम् । विऽभिः॑ । ग॒तम् । स्वयु॑क्तिऽभिः । नि॒ऽवह॑न्ता । पि॒तृऽभ्यः॑ । आ । या॒सि॒ष्टम् । व॒र्तिः । वृ॒ष॒णा॒ । वि॒ऽजे॒न्य॑म् । दिवः॑ऽदासाय । महि॑ । चे॒ति॒ । वा॒म् । अवः॑ ॥युवम् । भुज्युम् । भुरमाणम् । विभिः । गतम् । स्वयुक्तिभिः । निवहन्ता । पितृभ्यः । आ । यासिष्टम् । वर्तिः । वृषणा । विजेन्यम् । दिवःदासाय । महि । चेति । वाम् । अवः ॥yuvam | bhujyum | bhuramāṇam | vi-bhiḥ | gatam | svayukti-bhiḥ | ni-vahantā | pitṛ-bhyaḥ | ā | yāsiṣṭam | vartiḥ | vṛṣaṇā | vi-jenyam | divaḥ-dāsāya | mahi | ceti | vām | avaḥ

युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
भुज्युम्Bhujyu (a man)
भुज्युम्:
कर्म
TypeNoun (proper name)
Rootभुज्यु- (प्रातिपदिक; नाम)
भुरमाणम्being whirled about / wandering
भुरमाणम्:
कर्म (भुज्युम्-विशेषणम्)
TypeParticiple (adjectival)
Rootभुर्/भ्रम् (धातु; ‘to whirl/roam’), भुरमाण- (वर्तमान कृदन्त)
विभिःwith (many) forces/waves
विभिः:
करण
TypeNoun
Rootवि- (उपसर्ग) + भि (instrumental plural marker); सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘वि/विभि’ not; here = ‘विभि-’ as ‘waves/forces’ is traditional; formally: विभि- (प्रातिपदिक)
गतम्gone, carried away
गतम्:
कर्म (भुज्युम्-विशेषणम्)
TypeParticiple (adjectival)
Rootगम् (धातु) → गत (भूतकृदन्त)
स्वयुक्तिभिःwith your own yokings/teams (self-yoked means)
स्वयुक्तिभिः:
करण
TypeNoun
Rootसु- (उपसर्ग) + युज् (धातु) → युक्ति-; स्वयुक्ति- (प्रातिपदिक)
निवहन्ता(you two) carrying down/bringing
निवहन्ता:
कर्तृ
TypeParticiple (agent)
Rootनि + वह् (धातु) → निवहन्त् (वर्तमान कृदन्त)
पितृभ्यःto the fathers/ancestors
पितृभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपितृ- (प्रातिपदिक)
hither, to
:
TypeIndeclinable
Rootआ (निपात/उपसर्ग)
यासिष्टम्you two went / have gone
यासिष्टम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु) → यासि- (लिट्/आशीर्लिङ्-प्रयोगः); यासिष्टम् (द्विवचन)
वर्तिःthe course/track
वर्तिः:
कर्तृ/अधिकारण (वाक्ये विधेय-भावः)
TypeNoun
Rootवर्ति- (प्रातिपदिक; ‘course/track/way’)
वृषणाO two mighty ones (bull-like)
वृषणा:
सम्बोधन/कर्तृ (युवम्-सम्बन्धि)
TypeNoun (dual epithet)
Rootवृषन्- (प्रातिपदिक; ‘bull, strong one’)
विजेन्यम्victorious, prize-winning
विजेन्यम्:
कर्म (वर्तिम्/पथम् इत्यर्थे)
TypeAdjective
Rootवि + जि (धातु ‘to conquer’) → विजेन्य- (प्रातिपदिक ‘victorious, to be won’)
दिवोदासायfor Divodāsa
दिवोदासाय:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper name)
Rootदिवोदास- (प्रातिपदिक; नाम)
महिgreatly
महि:
विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्यय/विशेषण-प्रयोगः; ‘greatly’)
चेतिःimpulse/manifestation
चेतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचि/चित् (धातु ‘to perceive/appear’) → चेति- (प्रातिपदिक; ‘impulse/appearance/intent’)
वामवःyour gracious favor/help
वामवः:
कर्तृ/विशेष्य
TypeNoun/Adjective (collective epithet)
Rootवाम- (प्रातिपदिक ‘good, gracious’) + वस्/वः (suffixal formation); वामव- (प्रातिपदिक)