HomeRig VedaMandala 1Sukta 118Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 1.118

Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh (probable)

युवं धेनुं शयवे नाधितायापिन्वतमश्विना पूर्व्याय । अमुञ्चतं वर्तिकामंहसो निः प्रति जङ्घां विश्पलाया अधत्तम् ॥

यु॒वं धे॒नुं श॒यवे॑ नाधि॒तायापि॑न्वतमश्विना पू॒र्व्याय॑ । अमु॑ञ्चतं॒ वर्ति॑का॒मंह॑सो॒ निः प्रति॒ जङ्घां॑ वि॒श्पला॑या अधत्तम् ॥

yuváṃ dhénuṃ śayáve nādhitā́yā́pinvatam aśvinā pū́rvyāya | ámuñcataṃ vártikām áṃhaso níḥ práti jáṅghāṃ viśpálāyā adhattam ||

You two, O Aśvins, made the milking cow swell with her flow for Śayu, the distressed, in the ancient way. You released Vartikā from anguish, and you set back the leg for Viśpalā—restoring her power of movement.

यु॒वम् । धे॒नुम् । श॒यवे॑ । ना॒धि॒ताय॑ । अपि॑न्वतम् । अ॒श्वि॒ना॒ । पू॒र्व्याय॑ । अमु॑ञ्चतम् । वर्ति॑काम् । अंह॑सः । निः । प्रति॑ । जङ्घा॑म् । वि॒श्पला॑याः । अ॒ध॒त्त॒म् ॥युवम् । धेनुम् । शयवे । नाधिताय । अपिन्वतम् । अश्विना । पूर्व्याय । अमुञ्चतम् । वर्तिकाम् । अंहसः । निः । प्रति । जङ्घाम् । विश्पलायाः । अधत्तम् ॥yuvam | dhenum | śayave | nādhitāya | apinvatam | aśvinā | pūrvyāya | amuñcatam | vartikām | aṃhasaḥ | niḥ | prati | jaṅghām | viśpalāyāḥ | adhattam

युवाम्you two (Aśvins)
युवाम्:
कर्तृ (क्रियापदयोः कर्ता)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धेनुम्a milch-cow
धेनुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधेनु- (प्रातिपदिक)
शयवेto Śayu (Shayava)
शयवे:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper/epithet)
Rootशयु- (प्रातिपदिक; दत्तिवाचक)
नाधितायto the afflicted/distressed (one)
नाधिताय:
सम्प्रदान
TypeAdjective/Participle
Rootनाधित- (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नाध्/नन्ध् ‘to distress, press’ से)
अपिalso; moreover
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (निपात)
पिन्वतम्you two caused to swell/fill (you refreshed)
पिन्वतम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पिव्/पि (पिन्व्) ‘to make swell, fill, refresh’
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन्- (प्रातिपदिक)
पूर्व्यायto the former/ancient (one)
पूर्व्याय:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootपूर्व्य- (प्रातिपदिक)
अमुंचतम्you two released
अमुंचतम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√मुच् ‘to release’
वर्तिकाम्Vartikā (a quail; here a woman named Vartikā)
वर्तिकाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्तिका- (प्रातिपदिक)
अंहसःfrom distress/anguish
अंहसः:
अपादान
TypeNoun
Rootअंहस्- (प्रातिपदिक)
निःout; forth
निः:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनिः (उपसर्ग/अव्यय)
प्रतिback; in return; towards
प्रति:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
जङ्घाम्a leg/shank
जङ्घाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजङ्घा- (प्रातिपदिक)
विश्पलायैto Viśpalā
विश्पलायै:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper name)
Rootविश्पला- (प्रातिपदिक; स्त्री-नाम)
अधत्तम्you two placed/gave
अधत्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा ‘to place, put’