HomeRig VedaMandala 1Sukta 117Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.117

Rishi: Kakṣīvat Dairghatamasa (trad.)
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh (probable)

पुरू वर्पांस्यश्विना दधाना नि पेदव ऊहथुराशुमश्वम् । सहस्रसां वाजिनमप्रतीतमहिहनं श्रवस्यं तरुत्रम् ॥

पु॒रू वर्पां॑स्यश्विना॒ दधा॑ना॒ नि पे॒दव॑ ऊहथुरा॒शुमश्व॑म् । स॒ह॒स्र॒सां वा॒जिन॒मप्र॑तीतमहि॒हनं॑ श्रव॒स्यं१॒॑ तरु॑त्रम् ॥

purū́ varpā́ṃsy aśvinā dádhānā ní pédava ūhathur āśúm aśvám | sahasrasā́ṃ vājínam ápratītam ahihánaṃ śravasyáṃ tarútram ||

Wearing many forms, O Ashvins, you brought down for Pedu a swift horse—winner of a thousand, unconquered in onset, slayer of the serpent-force, full of śravas, a strong deliverer: a concentrated power for the victorious journey.

पु॒रु । वर्पां॑सि । अ॒श्वि॒ना॒ । दधा॑ना । नि । पे॒दवे॑ । ऊ॒ह॒थुः॒ । आ॒शुम् । अश्व॑म् । स॒ह॒स्र॒ऽसाम् । वा॒जिन॑म् । अप्र॑तिऽइतम् । अ॒हि॒ऽहन॑म् । श्र॒व॒स्य॑म् । तरु॑त्रम् ॥पुरु । वर्पांसि । अश्विना । दधाना । नि । पेदवे । ऊहथुः । आशुम् । अश्वम् । सहस्रसाम् । वाजिनम् । अप्रतिइतम् । अहिहनम् । श्रवस्यम् । तरुत्रम् ॥puru | varpāṃsi | aśvinā | dadhānā | ni | pedave | ūhathuḥ | āśum | aśvam | sahasra-sām | vājinam | aprati-itam | ahi-hanam | śravasyam | tarutram

पुरूmany, numerous
पुरू:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धः) — ‘वर्पांसि’ इति विशेषयति
TypeAdjective
Rootपुरु- (प्रातिपदिक)
वर्पांसिforms, outward shapes
वर्पांसि:
कर्म (ऊहथुः/ऊहथुर् इत्यस्य) — ‘forms/appearances’
TypeNoun
Rootवर्पस्- (प्रातिपदिक; ‘form/appearance/covering’)
अश्विनाO Aśvins (the two horsemen gods)
अश्विना:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्धः (ऊहथुः कर्तारौ)
TypeNoun (Deity name)
Rootअश्विन्- (प्रातिपदिक; द्विवचन-देवता)
दधानाःbearing, putting on
दधानाः:
कर्तृ-विशेषणम् (अश्विनौ) — ‘bearing/placing’
TypeParticiple
Rootधा (धातु) → दधाना- (शतृ/शानच् वर्तमानकृदन्त)
निdown, into
नि:
क्रियाविशेषण (दिशा/प्रवृत्तिविशेषः) — ‘down/into’
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
पेदवःfeet, hooves
पेदवः:
कर्म (नि-ऊहथुः) — ‘feet/hoofs’
TypeNoun
Rootपेदु- (प्रातिपदिक; ‘foot/hoof’)
ऊहथुःyou two conveyed/brought
ऊहथुः:
क्रिया (कर्तृ: अश्विनौ; कर्म: पेदवः/वर्पांसि)
TypeVerb
Rootऊह् (धातु; ‘to convey/bring/transport’)
आशुम्swift
आशुम्:
विशेषण (कर्म) — ‘अश्वम्’ इति विशेषयति
TypeAdjective
Rootआशु- (प्रातिपदिक)
अश्वम्horse
अश्वम्:
कर्म (ऊहथुः) — ‘horse’
TypeNoun
Rootअश्व- (प्रातिपदिक)
सहस्रसाम्winning a thousand (prizes)
सहस्रसाम्:
विशेषण (कर्म) — ‘वाजिनम्’
TypeAdjective
Rootसहस्र-सा- (प्रातिपदिक; ‘winning a thousand’ / ‘having a thousand gains’)
वाजिनम्a prize-winning (steed)
वाजिनम्:
कर्म (ऊहथुः) — ‘prize-winning steed’
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन्- (प्रातिपदिक; ‘prize-winning/steed’)
अप्रतीतम्unmatched, unsurpassed
अप्रतीतम्:
विशेषण (कर्म) — ‘वाजिनम्/अश्वम्’
TypeAdjective
Rootअ- + प्रतीत- (प्रातिपदिक; √इ/√प्रि? ‘to be known/recognized’ → ‘pratīta’)
अहिहनम्serpent-slaying
अहिहनम्:
विशेषण (कर्म) — ‘वाजिनम्/अश्वम्’
TypeAdjective/Noun
Rootअहि-हन्- (प्रातिपदिक; ‘serpent-slayer’)
श्रवस्यम्glorious, renowned
श्रवस्यम्:
विशेषण (कर्म) — ‘वाजिनम्/अश्वम्’
TypeAdjective
Rootश्रवस्य- (प्रातिपदिक; ‘famed, glorious’)
तरुत्रम्victorious, overcoming
तरुत्रम्:
विशेषण (कर्म) — ‘वाजिनम्/अश्वम्’
TypeAdjective
Rootतरुत्र- (प्रातिपदिक; ‘overcoming, victorious’)