HomeRig VedaMandala 1Sukta 117Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.117

Rishi: Kakṣīvat Dairghatamasa (trad.)
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अश्वं न गूळ्हमश्विना दुरेवैॠषिं नरा वृषणा रेभमप्सु । सं तं रिणीथो विप्रुतं दंसोभिर्न वां जूर्यन्ति पूर्व्या कृतानि ॥

अश्वं॒ न गू॒ळ्हम॑श्विना दु॒रेवै॒ॠषिं॑ नरा वृषणा रे॒भम॒प्सु । सं तं रि॑णीथो॒ विप्रु॑तं॒ दंसो॑भि॒र्न वां॑ जूर्यन्ति पू॒र्व्या कृ॒तानि॑ ॥

aśváṃ ná gūḷhám aśvinā durévaíḥ ṛ́ṣiṃ narā vṛṣaṇā rebhám apsú | sáṃ táṃ riṇītho víprutaṃ dáṃsobhir ná vām jūryanti pūrvyā́ kṛtā́ni ||

As one finds a hidden horse, so you, O Ashvins, strong lords, found and gathered up Rebha the seer in the waters, broken and scattered—by your powers of skill; your ancient deeds do not grow old.

अश्व॑म् । न । गू॒ळ्हम् । अ॒श्वि॒ना॒ । दुः॒ऽएवैः॑ । ऋषि॑म् । न॒रा॒ । वृ॒ष॒णा॒ । रे॒भम् । अ॒प्ऽसु । सम् । तम् । रि॒णी॒थः॒ । विऽप्रु॑तम् । दंसः॑ऽभिः । न । वा॒म् । जू॒र्य॒न्ति॒ । पू॒र्व्या । कृ॒तानि॑ ॥अश्वम् । न । गूळ्हम् । अश्विना । दुःएवैः । ऋषिम् । नरा । वृषणा । रेभम् । अप्सु । सम् । तम् । रिणीथः । विप्रुतम् । दंसःभिः । न । वाम् । जूर्यन्ति । पूर्व्या । कृतानि ॥aśvam | na | gūḷham | aśvinā | duḥ-evaiḥ | ṛṣim | narā | vṛṣaṇā | rebham | ap-su | sam | tam | riṇīthaḥ | vi-prutam | daṃsaḥ-bhiḥ | na | vām | jūryanti | pūrvyā | kṛtāni

अश्वम्a horse
अश्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Root
गूळ्हम्hidden, concealed
गूळ्हम्:
कर्म (अश्वम्-विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootगुह् (धातु) → गूळ्ह (कृदन्त)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
दुरेवैःby ill-wishers; by the malicious
दुरेवैः:
करण (साधन/हेतु-भाव)
TypeNoun/Adjective
Rootदुरेव (प्रातिपदिक)
ऋषिम्a seer
ऋषिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Root
नराO two men (Aśvins)
नरा:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
वृषणाO two mighty/virile ones
वृषणा:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective
Rootवृषण (प्रातिपदिक)
रेभम्Rebha (a seer)
रेभम्:
कर्म
TypeProper Noun
Rootरेभ (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
सम्together; completely
सम्:
TypePreverb/Indeclinable
Rootसम्
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
रिणीथःyou two rescued/delivered
रिणीथः:
क्रिया (कर्तृ: अश्विना) कर्म: तम्
TypeVerb
Rootरी/रि (धातु; ‘उद्धरणे/मोचने’), उपसर्ग: सम् (सम्+री) → संरीणीतः
विप्रुतम्cast down/overthrown; plunged
विप्रुतम्:
कर्म (तम्-विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootवि+प्लु/प्लव् (धातु) → विप्रुत (कृदन्त)
दंसोभिःby (your) wondrous deeds/powers
दंसोभिः:
करण
TypeNoun
Rootदंस (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Root
वाम्of you two / to you two
वाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्प्रदान (चतुर्थी) प्रसङ्गतः
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
जूर्यन्तिgrow old, decay
जूर्यन्ति:
क्रिया (कर्तृ: कृतानि)
TypeVerb
Rootजूर्/ज्वर्? (धातु; वेद. ‘क्षीयणे/जीर्णे’), √जॄ (जीर्णे) परम्परा
पूर्व्याformer, ancient
पूर्व्या:
कर्तृ (कृतानि-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक)
कृतानिdeeds (done), acts
कृतानि:
कर्तृ
TypeNoun/Participle
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)