HomeRig VedaMandala 1Sukta 117Mantra 24
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 24

Sukta 1.117

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional)
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh (probable)

हिरण्यहस्तमश्विना रराणा पुत्रं नरा वध्रिमत्या अदत्तम् । त्रिधा ह श्यावमश्विना विकस्तमुज्जीवस ऐरयतं सुदानू ॥

हिर॑ण्यहस्तमश्विना॒ ररा॑णा पु॒त्रं न॑रा वध्रिम॒त्या अ॑दत्तम् । त्रिधा॑ ह॒ श्याव॑मश्विना॒ विक॑स्त॒मुज्जी॒वस॑ ऐरयतं सुदानू ॥

híraṇyahastam aśvinā rarāṇā putráṁ narā vadhrimatýā adattam | trídhā ha śyā́vam aśvinā víkastam ujjī́vasa airayataṁ sudānū ||

O Ashvins, rejoicing, you gave to Vadhri-matī a son like a golden-handed one—O heroes. And the darkened Śyāva, broken and diminished, you raised up again for life, O generous givers.

हिर॑ण्यऽहस्तम् । च॒श्वि॒ना॒ । ररा॑णा । पु॒त्रम् । न॒रा॒ । व॒ध्रि॒ऽम॒त्याः । अ॒द॒त्त॒म् । त्रिधा॑ । ह॒ । श्याव॑म् । अ॒श्वि॒ना॒ । विऽक॑स्तम् । उत् । जी॒वसे॑ । ऐ॒र॒य॒त॒म् । सु॒दा॒नू॒ इति॑ सुऽदानू ॥हिरण्यहस्तम् । चश्विना । रराणा । पुत्रम् । नरा । वध्रिमत्याः । अदत्तम् । त्रिधा । ह । श्यावम् । अश्विना । विकस्तम् । उत् । जीवसे । ऐरयतम् । सुदानू इति सुदानू ॥hiraṇya-hastam | caśvinā | rarāṇā | putram | narā | vadhri-matyāḥ | adattam | tridhā | ha | śyāvam | aśvinā | vi-kastam | ut | jīvase | airayatam | sudānūitisu-dānū

हिरण्यहस्तम्golden-handed (one)
हिरण्यहस्तम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootहिरण्य-हस्त (प्रातिपदिक; समास)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
(सम्बोधन)
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
रराणाrejoicing, delighting
रराणा:
(सम्बोधन-विशेषणम्)
TypeParticiple (adjectival)
Root√रम् (रम्/रमते) → रराण (कृदन्त, परिपूर्ण/परफेक्ट-आधारित)
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
नराO men (heroes)
नरा:
(सम्बोधन)
TypeNoun (dual epithet)
Rootनर (प्रातिपदिक)
वध्रिमत्यैto Vadhri-matī
वध्रिमत्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper/name epithet)
Rootवध्रिमती (प्रातिपदिक; स्त्री)
अदत्तम्you two gave
अदत्तम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (ददाति) + अ (लुङ्)
त्रिधाin three ways / threefold
त्रिधा:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootत्रि + धा (अव्ययीभाव)
indeed
:
(निपात; बल/स्मरणार्थ)
TypeIndeclinable (particle)
Rootह (निपात)
श्यावम्the dark (one)
श्यावम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootश्याव (प्रातिपदिक)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
(सम्बोधन)
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
विकस्तम्cut apart / dismembered
विकस्तम्:
कर्म (श्यावम् इति विशेषणम्)
TypeParticiple (past passive)
Rootवि + √कस्/कश् (कसते/काशते) → विकस्त (कृदन्त; क्त)
उज्जीवसेfor revival / for living again
उज्जीवसे:
सम्प्रदान (प्रयोजन-दत्तिः)
TypeNoun (purpose/dative)
Rootउत् + √जीव् (जीवति) → उज्जीव (कृदन्त/भाव) अथवा उज्जीवस् (प्रातिपदिक)
ऐरयतम्you two set in motion / raised
ऐरयतम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √ईर्/ईरय् (ईरयति) + लुङ्
सुदानूO bountiful ones
सुदानू:
(सम्बोधन-विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootसु-दानु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय)