HomeRig VedaMandala 1Sukta 117Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 1.117

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh

अजोहवीदश्विना वर्तिका वामास्नो यत्सीममुञ्चतं वृकस्य । वि जयुषा ययथुः सान्वद्रेर्जातं विष्वाचो अहतं विषेण ॥

अजो॑हवीदश्विना॒ वर्ति॑का वामा॒स्नो यत्सी॒ममु॑ञ्चतं॒ वृक॑स्य । वि ज॒युषा॑ ययथु॒: सान्वद्रे॑र्जा॒तं वि॒ष्वाचो॑ अहतं वि॒षेण॑ ॥

ájohavīd aśvinā vártikā vām āsnó yát sīm ámuñcataṃ vṛ́kasya | ví jayúṣā yayathúḥ sānú adréḥ jātáṃ viṣvā́co ahataṃ viṣéṇa ||

Vartikā called you, O Ashvins, when you freed her from the wolf’s mouth. Then you went forth with victorious strength; and the all-devouring born upon the mountain-slope you struck down with your poison—your healer’s counter-force.

अजो॑हवीत् । अ॒श्वि॒ना॒ । वर्ति॑का । वा॒म् । आ॒स्नः । यत् । सी॒म् । अमु॑ञ्चतम् । वृक॑स्य । वि । ज॒युषा॑ । य॒य॒थुः॒ । सानु॑ । अद्रेः॑ । जा॒तम् । वि॒ष्वाचः॑ । अ॒ह॒त॒म् । वि॒षेण॑ ॥अजोहवीत् । अश्विना । वर्तिका । वाम् । आस्नः । यत् । सीम् । अमुञ्चतम् । वृकस्य । वि । जयुषा । ययथुः । सानु । अद्रेः । जातम् । विष्वाचः । अहतम् । विषेण ॥ajohavīt | aśvinā | vartikā | vām | āsnaḥ | yat | sīm | amuñcatam | vṛkasya | vi jayuṣā | yayathuḥ | sānu | adre | jātam | viṣvācaḥ | ahatam | viṣeṇa

अजःthe goat (Ajá)
अजः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक) अथवा √अज् (गत्यर्थ) से निष्पन्न ‘अज’
हवीत्called/invoked
हवीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वयति/ह्वयते) ‘आह्वाने’
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
वर्तिकाthe quail (vartikā)
वर्तिका:
कर्तृ (अन्तर्निहित/सहकर्तृ) अथवा विषय
TypeNoun
Rootवर्तिका (प्रातिपदिक)
वामof you two / to you two
वाम:
सम्प्रदान/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अस्नःof the stone
अस्नः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअस्न (प्रातिपदिक) ‘पत्थर/शिला’
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध/अव्ययार्थ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
सीम्indeed, just
सीम्:
अव्यय (प्रयोग-बल)
TypeIndeclinable
Rootसीम् (निपात/अव्यय)
अमुञ्चतम्you two released
अमुञ्चतम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√मुच् (मोचने) + अ (उपसर्ग)
वृकस्यof the wolf
वृकस्य:
अपादान/सम्बन्ध (जिससे छुड़ाया)
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
अव्यय (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
जयुषाwith life(-power), with vitality
जयुषा:
करण
TypeNoun
Rootजयु (प्रातिपदिक) ‘जीवित/आयु/जीवन-बल’ (वैदिक)
ययथुःyou two went/advanced
ययथुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ)
सानुthe slope/ridge
सानु:
कर्म (गन्तव्य/पथ)
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक) ‘पर्वत-ढाल/शिखर’
अद्रेःof the mountain/rock
अद्रेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक) ‘पर्वत/शिला’
जातम्born, arisen
जातम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Root√जन् (जन्मनि) → जात (कृदन्त)
विष्वाचःthose all-around (surrounding ones)
विष्वाचः:
कर्म
TypeAdjective
Rootविष्वञ्च्/विष्वाच् (प्रातिपदिक) ‘चारों ओर फैला/सर्वतोमुख’
अहतम्you two struck down
अहतम्:
क्रिया
TypeVerb (finite) / Participle (contextually finite)
Root√हन् (हिंसागत्योः) + आ (उपसर्ग) → अहत (कृदन्त) / अथवा लुङ् 2द्वि ‘अहतम्’ (वैदिक)
विषेणwith poison
विषेण:
करण
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)