HomeRig VedaMandala 1Sukta 117Mantra 17
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 17

Sukta 1.117

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh

शतं मेषान्वृक्ये मामहानं तमः प्रणीतमशिवेन पित्रा । आक्षी ऋज्राश्वे अश्विनावधत्तं ज्योतिरन्धाय चक्रथुर्विचक्षे ॥

श॒तं मे॒षान्वृ॒क्ये॑ मामहा॒नं तम॒: प्रणी॑त॒मशि॑वेन पि॒त्रा । आक्षी ऋ॒ज्राश्वे॑ अश्विनावधत्तं॒ ज्योति॑र॒न्धाय॑ चक्रथुर्वि॒चक्षे॑ ॥

śatáṃ meṣā́n vṛ́kye mamahā́naṃ támaḥ práṇītam áśivena pitrā́ | ā́kṣī ṛ́jrāśve aśvināv adhattáṃ jyótir andhā́ya cakrathur vicákṣe ||

When Rijrāśva, giving a hundred rams to the she-wolf, was led into darkness by an unkind father, you, O Ashvins, set eyes in him; you made light for the blind, so that he might see with discernment.

श॒तम् । मे॒षान् । वृ॒क्ये॑ । म॒म॒हा॒नम् । तमः॑ । प्रऽणी॑तम् । अशि॑वेन । पि॒त्रा । आ । अ॒क्षी इति॑ । ऋ॒ज्रऽअ॑श्वे । अ॒श्वि॒नौ॒ । अ॒ध॒त्त॒म् । ज्योतिः॑ । अ॒न्धाय॑ । च॒क्र॒थुः॒ । वि॒ऽचक्षे॑ ॥शतम् । मेषान् । वृक्ये । ममहानम् । तमः । प्रणीतम् । अशिवेन । पित्रा । आ । अक्षी इति । ऋज्रअश्वे । अश्विनौ । अधत्तम् । ज्योतिः । अन्धाय । चक्रथुः । विचक्षे ॥śatam | meṣān | vṛkye | mamahānam | tamaḥ | pra-ṇītam | aśivena | pitrā | ā | akṣī iti | ṛjra-aśve | aśvinau | adhattam | jyotiḥ | andhāya | cakrathuḥ | vi-cakṣe

शतम्a hundred
शतम्:
कर्म (परिमाण/संख्या-विशेषणम् ‘मेषान्’)
TypeNoun/Number
Rootशत (प्रातिपदिक)
मेof me / my
मे:
सम्बन्ध (possessive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
मेषान्rams / sheep
मेषान्:
कर्म
TypeNoun
Rootमेष (प्रातिपदिक)
वृक्येin the wolf-haunted (place)
वृक्ये:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootवृक्य (प्रातिपदिक; ‘भेड़ियों/वृक-सम्बन्धी’)
मामहानम्the maternal grandfather
मामहानम्:
कर्म (अधत्तम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमामह (प्रातिपदिक; ‘मातामह’)
तमःdarkness
तमः:
कर्म (प्रणीतम् इत्यस्य; ‘अन्धकारम्’)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
प्रणीतम्led/dragged (into)
प्रणीतम्:
विशेषण (तमः) / कर्म-भाव
TypeParticiple
Rootप्र-नी (धातु √नी ‘नेतुम्’), क्त (PPP)
अशिवेनby an unkind/inauspicious (one)
अशिवेन:
करण
TypeAdjective
Rootअ-शिव (प्रातिपदिक)
पित्राby (his) father
पित्रा:
करण (कर्तृ-करणभावः: ‘by the father’)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
आक्षीtwo eyes
आक्षी:
कर्म
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
ऋज्राश्वेin/for Ṛjrāśva
ऋज्राश्वे:
अधिकारण (यस्मिन्/यस्य विषये)
TypeProper Noun
Rootऋज्राश्व (प्रातिपदिक; नाम)
अश्विनौthe two Aśvins
अश्विनौ:
कर्तृ
TypeNoun (Dual deity)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
अधत्तम्you two placed / bestowed
अधत्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-धा (धातु √धा ‘धारण/स्थापन’), लुङ्
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
अन्धायto the blind (man)
अन्धाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
चक्रथुःyou two made / effected
चक्रथुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु √कृ ‘करण’), लिट्
विचक्षेyou two made (him) seeing / you two caused to see
विचक्षे:
क्रिया (चक्रथुः इत्यस्य सहार्थक/परिणाम)
TypeVerb
Rootवि-चक्ष् (धातु √चक्ष् ‘द्रष्टुम्/प्रकाशितुम्’), लिट्/लुङ्-रूप (वैदिक)