HomeRig VedaMandala 1Sukta 117Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 1.117

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh

अजोहवीदश्विना तौग्र्यो वां प्रोळ्हः समुद्रमव्यथिर्जगन्वान् । निष्टमूहथुः सुयुजा रथेन मनोजवसा वृषणा स्वस्ति ॥

अजो॑हवीदश्विना तौ॒ग्र्यो वां॒ प्रोळ्ह॑: समु॒द्रम॑व्य॒थिर्ज॑ग॒न्वान् । निष्टमू॑हथुः सु॒युजा॒ रथे॑न॒ मनो॑जवसा वृषणा स्व॒स्ति ॥

ájohavīd aśvinā taugryó vāṃ próḷhaḥ samudrám avyathír jaganvān | níṣ ṭám ūhathuḥ suyújā ráthena manójavasā vṛ́ṣaṇā svastí ||

Taugrya called you, O Ashvins, when he was carried far into the sea, moving without support. You bore him out—by your well-yoked chariot, swift as mind—O strong ones, into safety and well-being.

अजो॑हवीत् । अ॒श्वि॒ना॒ । तौ॒ग्र्यः । वा॒म् । प्रऽऊ॑ळ्हः । स॒मु॒द्रम् । अ॒व्य॒थिः । ज॒ग॒न्वान् । निः । तम् । ऊ॒ह॒थुः॒ । सु॒ऽयुजा॑ । रथे॑न । मनः॑ऽजवसा । वृ॒ष॒णा॒ । स्व॒स्ति ॥अजोहवीत् । अश्विना । तौग्र्यः । वाम् । प्रऊळ्हः । समुद्रम् । अव्यथिः । जगन्वान् । निः । तम् । ऊहथुः । सुयुजा । रथेन । मनःजवसा । वृषणा । स्वस्ति ॥ajohavīt | aśvinā | taugryaḥ | vām | pra-ūḷhaḥ | samudram | avyathiḥ | jaganvān | niḥ | tam | ūhathuḥ | su-yujā | rathena | manaḥ-javasā | vṛṣaṇā | svasti

अजःAjá (a man named Aja)
अजः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक) / √अज् (गतौ) (निरुक्त-संबन्ध)
अहवीत्called, invoked
अहवीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वे (आह्वाने)
अश्विनाO Aśvins (Divine Twins)
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
तौग्र्यःTugrya’s (son/descendant), i.e., Bhujyu
तौग्र्यः:
कर्तृ (अहवीत्-कर्तृ के विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootतौग्र्य (प्रातिपदिक)
वाम्of you two / to you two
वाम्:
सम्प्रदान (आह्वान-लक्ष्य) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
प्रोळ्हःcarried forth, driven away; cast out (adrift)
प्रोळ्हः:
कर्तृ (तौग्र्यः के विशेषण)
TypeAdjective (past passive participle used substantively)
Rootप्र + √वह् (वहने) → प्रोळ्ह (कृदन्त-प्रातिपदिक)
समुद्रम्the sea, ocean
समुद्रम्:
कर्म (गमन/पतन् का लक्ष्य)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अव्यथिःunshaken, unafraid
अव्यथिः:
कर्तृ (जगन्वान् के विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ- + व्यथि (प्रातिपदिक; ‘unshaken’)
जगन्वान्having gone; having reached (the sea)
जगन्वान्:
कर्तृ (तौग्र्यः के विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Root√गम् (गतौ) → जगन्वस्/जगन्वान् (परिप्रयोग-परफेक्ट/कृदन्त-प्रातिपदिक)
निष्टम्home; safe place; (to) safety
निष्टम्:
कर्म/अधिकारण (क्रियाविशेषण: ‘home/safety’ की ओर)
TypeNoun
Rootनिष्ट (प्रातिपदिक)
ऊहथुःyou two carried, conveyed
ऊहथुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√वह् (वहने) (वेदिक रूप: ऊहथुः)
सुयुजाwell-yoked
सुयुजा:
करण (रथेन के साथ साधन-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु- + युज् (प्रातिपदिक)
रथेनwith a chariot
रथेन:
करण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
मनोजवसाwith mind-speed; swift as thought
मनोजवसा:
करण (गति-विशेषण: ‘mind-swift’)
TypeAdjective
Rootमनस् + जवस् (समास-प्रातिपदिक: मनोजवस्)
वृषणाO you two mighty/bull-like ones
वृषणा:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
स्वस्तिwell-being, safety, good fortune
स्वस्ति:
क्रियाविशेषण/भाव
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति (अव्यय/निपात)