HomeRig VedaMandala 1Sukta 116Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.116

Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh

परावतं नासत्यानुदेथामुच्चाबुध्नं चक्रथुर्जिह्मबारम् । क्षरन्नापो न पायनाय राये सहस्राय तृष्यते गोतमस्य ॥

परा॑व॒तं ना॑सत्यानुदेथामु॒च्चाबु॑ध्नं चक्रथुर्जि॒ह्मबा॑रम् । क्षर॒न्नापो॒ न पा॒यना॑य रा॒ये स॒हस्रा॑य॒ तृष्य॑ते॒ गोत॑मस्य ॥

párāvatáṃ nāsatyā anudethām uccā́budhnaṃ cakrathur jihmá-bāram | kṣárann ā́paḥ na pā́yanāya rā́ye sahásrāya tṛ́ṣyate gótamasya ||

You Nāsatyas followed him even to the farthest distance; you made firm the high-based support that had become crooked in its burden. Like waters streaming to their drinking-place, you brought the flowing means of increase for Gotama who thirsted for the thousandfold plenitude.

परा॑ । अ॒व॒तम् । ना॒स॒त्या॒ । अ॒नु॒दे॒था॒म् । उ॒च्चाऽबु॑ध्नम् । च॒क्र॒थुः॒ । जि॒ह्मऽबा॑रम् । क्षर॑न् । आपः॑ । न । पा॒यना॑य । रा॒ये । स॒हस्रा॑य । तृष्य॑ते । गोत॑मस्य ॥परा । अवतम् । नासत्या । अनुदेथाम् । उच्चाबुध्नम् । चक्रथुः । जिह्मबारम् । क्षरन् । आपः । न । पायनाय । राये । सहस्राय । तृष्यते । गोतमस्य ॥parā | avatam | nāsatyā | anudethām | uccābudhnam | cakrathuḥ | jihma-bāram | kṣaran | āpaḥ | na | pāyanāya | rāye | sahasrāya | tṛṣyate | gotamasya

परावतम्to a far region / far away
परावतम्:
कर्म (गन्तव्य/प्राप्य) / अधिकरण (गन्तव्यदेश) संदर्भे
TypeNoun/Adjective
Rootपरावत् (प्रातिपदिक) < परा + अव (दूर)
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ) संभवतः *na-asatya ‘not untrue’ (देव-नाम)
अनूदेथाम्you two bestowed / granted
अनूदेथाम्:
क्रिया (मुख्य क्रिया) — ‘you two gave/assigned’
TypeVerb
Rootअनु + √दा (दा/ददाति) ‘देना/प्रदान’
उच्चाhigh / aloft
उच्चा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootउच्चा (अव्यय; उच्च ‘ऊँचा’)
अबुध्नम्bottomless / without a base
अबुध्नम्:
कर्म (चक्रथुः इत्यस्य) / विधेय
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-बुध्न (प्रातिपदिक) < न + बुध्न ‘तल/बुध्न’
चक्रथुःyou two made
चक्रथुः:
क्रिया (मुख्य क्रिया) — ‘you two made’
TypeVerb
Root√कृ (करोति) — परिपूर्ण/कृत (चकार)
जिह्मबारम्a crooked barrier/obstruction (or: with a crooked enclosure)
जिह्मबारम्:
कर्म (चक्रथुः इत्यस्य) / विधेय
TypeNoun/Adjective
Rootजिह्म-बार (प्रातिपदिक) < जिह्म ‘वक्र’ + बार ‘बन्ध/आवरण/प्रतिबन्ध’
क्षरन्flowing
क्षरन्:
कर्ता (उपवाक्ये) — ‘flowing’
TypeVerb (participle)
Root√क्षर् (क्षरति) ‘बहना/टपकना’
आपःthe waters
आपः:
कर्ता (क्षरन् इत्यस्य) / उपमान-आधार
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) ‘जल’
like
:
सम्बन्धक (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
पायनायfor drinking / for a draught
पायनाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for drinking/for a drink’
TypeNoun
Rootपायन (प्रातिपदिक) < √पा ‘पान/रक्षण’ → पायन ‘पानस्थान/पानमार्ग/पानम्’
रायेfor wealth
राये:
सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for wealth’
TypeNoun
Rootराय् (प्रातिपदिक) ‘धन/समृद्धि’
सहस्रायfor a thousand (in number)
सहस्राय:
सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for a thousand (fold)’
TypeNoun/Adjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) ‘हजार’
तृष्यतेthirsts / longs
तृष्यते:
क्रिया (उपवाक्ये) — ‘longs/thirsts’
TypeVerb
Root√तृष् (तृष्यति) ‘प्यासा होना/लालसा करना’
गोतमस्यof Gotama
गोतमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Gotama’
TypeNoun
Rootगोतम (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)