HomeRig VedaMandala 1Sukta 116Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.116

Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh

जुजुरुषो नासत्योत वव्रिं प्रामुञ्चतं द्रापिमिव च्यवानात् । प्रातिरतं जहितस्यायुर्दस्रादित्पतिमकृणुतं कनीनाम् ॥

जु॒जु॒रुषो॑ नासत्यो॒त व॒व्रिं प्रामु॑ञ्चतं द्रा॒पिमि॑व॒ च्यवा॑नात् । प्राति॑रतं जहि॒तस्यायु॑र्द॒स्रादित्पति॑मकृणुतं क॒नीना॑म् ॥

jujuruṣó nāsatyóta vavríṃ prā́muñcataṃ drā́pim iva cyávānāt | prā́t irataṃ jahitásyā́yur dasrā́dit pátim akṛṇutaṃ kanī́nām ||

You Nāsatyas, even for the worn and failing one, loosened the enclosing sheath from Cyavāna as one strips off a skin. You carried forward again the life that had been abandoned; and, O wonder-workers, you made him once more the husband—master of youthful powers.

जु॒जु॒रुषः॑ । ना॒स॒त्या॒ । उ॒त । व॒व्रिम् । प्र । अ॒मु॒ञ्च॒त॒म् । द्रा॒पिम्ऽइ॑व । च्यवा॑नात् । प्र । अ॒ति॒र॒त॒म् । ज॒हि॒तस्य॑ । आयुः॑ । द॒स्रा॒ । आत् । इत् । पति॑म् । अ॒कृ॒णु॒त॒म् । क॒नीना॑म् ॥जुजुरुषः । नासत्या । उत । वव्रिम् । प्र । अमुञ्चतम् । द्रापिम्इव । च्यवानात् । प्र । अतिरतम् । जहितस्य । आयुः । दस्रा । आत् । इत् । पतिम् । अकृणुतम् । कनीनाम् ॥jujuruṣaḥ | nāsatyā | uta | vavrim | pra | amuñcatam | drāpim-iva | cyavānāt | pra | atiratam | jahitasya | āyuḥ | dasrā | āt | it | patim | akṛṇutam | kanīnām

जुजुरुषःthe aged/decayed one
जुजुरुषः:
विशेषण (कर्म/सम्प्रदान-सम्बद्ध) — ‘च्यवान’ का विशेषण
TypeAdjective
Rootजुजुरुषु- (प्रातिपदिक; √जॄ/जॢ ‘to wear out, decay’ से व्युत्पन्न, ‘क्षीण/जीर्ण’)
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनासत्य- (अश्विनौ; प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
समुच्चय/अन्वय
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
वव्रिम्a covering/skin (sheath)
वव्रिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवव्रि- (प्रातिपदिक; ‘आवरण/चर्म/कवच’)
प्रforth, away
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
अमुंचतम्you two released/loosened
अमुंचतम्:
क्रिया (कर्तृ: नासत्या)
TypeVerb
Root√मुच् (मोचने) + आ- (उपसर्ग)
द्रापिम्a skin/covering
द्रापिम्:
कर्म (उपमेय) — ‘इव’ के साथ
TypeNoun
Rootद्रापि- (प्रातिपदिक; ‘चर्म/आवरण/कवच’)
इवlike
इव:
उपमा
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-निपात)
च्यवानात्from Cyavāna
च्यवानात्:
अपादान
TypeNoun
Rootच्यवान- (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
आतिरतम्you two carried across / brought through
आतिरतम्:
क्रिया (कर्तृ: नासत्या)
TypeVerb
Root√तॄ/तॢ (तरणे ‘to cross, overcome’) + आ- (उपसर्ग)
जहितस्यof the abandoned/left (one)
जहितस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘आयुः’ के साथ
TypeAdjective
Root√हा (त्यागे) → जहित- (कृदन्त ‘त्यक्त/परित्यक्त’)
आयुःlife, lifespan
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस्- (प्रातिपदिक)
दस्रात्from the wondrous one(s) (the Aśvins)
दस्रात्:
अपादान (स्रोत/कारण) / अथवा हेत्वर्थ पञ्चमी
TypeNoun/Adjective
Rootदस्र- (अश्विनौ का विशेषण ‘दक्ष/अद्भुत-कर्तृ’)
इत्indeed, just
इत्:
निपात (निश्चय/बल)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात; एव/खलु-अर्थ)
पतिम्a husband/lord
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति- (प्रातिपदिक)
अकृणुतम्you two made
अकृणुतम्:
क्रिया (कर्तृ: नासत्या)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
कनीनाम्of the maidens/young women
कनीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘पति’ के साथ
TypeNoun
Rootकनीना- (प्रातिपदिक; ‘कन्या/युवती’)