HomeRig VedaMandala 1Sukta 116Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 1.116

Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh

आस्नो वृकस्य वर्तिकामभीके युवं नरा नासत्यामुमुक्तम् । उतो कविं पुरुभुजा युवं ह कृपमाणमकृणुतं विचक्षे ॥

आ॒स्नो वृक॑स्य॒ वर्ति॑काम॒भीके॑ यु॒वं न॑रा नासत्यामुमुक्तम् । उ॒तो क॒विं पु॑रुभुजा यु॒वं ह॒ कृप॑माणमकृणुतं वि॒चक्षे॑ ॥

āsnó vṛ́kasya vártikām abhī́ke yuváṃ narā nāsatyā amumuktam | utó kavíṃ puru-bhujā yuváṃ ha kṛ́pamāṇam akṛṇutaṃ vi-cákṣe ||

From the very jaws of the wolf, in the close encounter, you two, O Nāsatyas, released the quail. And you, O wide-givers, made the seer who was in distress become one of clear vision—turning suffering into discerning sight.

आ॒स्नः । वृक॑स्य । वर्ति॑काम् । अ॒भीके॑ । यु॒वम् । न॒रा॒ । ना॒स॒त्या॒ । अ॒मु॒मु॒क्त॒म् । उ॒तो इति॑ । क॒विम् । पु॒रु॒ऽभु॒जा॒ । यु॒वम् । ह॒ । कृप॑माणम् । अ॒कृ॒णु॒त॒म् । वि॒ऽचक्षे॑ ॥आस्नः । वृकस्य । वर्तिकाम् । अभीके । युवम् । नरा । नासत्या । अमुमुक्तम् । उतो इति । कविम् । पुरुभुजा । युवम् । ह । कृपमाणम् । अकृणुतम् । विचक्षे ॥āsnaḥ | vṛkasya | vartikām | abhīke | yuvam | narā | nāsatyā | amumuktam | uto iti | kavim | puru-bhujā | yuvam | ha | kṛpamāṇam | akṛṇutam | vi-cakṣe

आस्नःfrom the mouth/jaws
आस्नः:
अपादान (वियोग/उद्गम-स्थान: ‘from the mouth/jaws’)
TypeNoun
Rootआस्न (प्रातिपदिक; ‘मुख/जिह्वा/आसन’ इत्यर्थे) अथवा ‘आस्’ धातु-निष्पन्नं नाम
वृकस्यof the wolf
वृकस्य:
सम्बन्ध (genitive qualifier of आस्नः)
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक) ‘wolf’
वर्तिकाम्the quail (bird)
वर्तिकाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्तिका (प्रातिपदिक) ‘quail/hen (small bird)’
अभीकेnearby; in close proximity
अभीके:
अधिकरण
TypeIndeclinable (locatival noun/adverbial) / Noun
Rootअभीक (प्रातिपदिक) ‘near, in the presence; close at hand’
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नराO two heroes
नरा:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) ‘man, hero’
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ)
अमुमुक्तम्you two released
अमुमुक्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) ‘to release’ + उपसर्ग ‘अ’ (अ- = here as augment in injunctive/aorist tradition) ; रूपम्: aorist/preterite dual
उतोand also; moreover
उतो:
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात) + उ (वैदिक संधि-रूप)
कविम्the seer/poet
कविम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक) ‘seer, poet’
पुरुभुजाO two of many helps
पुरुभुजा:
सम्बोधन
TypeAdjective (epithet) / Noun
Rootपुरु-भुज् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; ‘many-helping/with many aids’)
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
indeed
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात; emphatic)
कृपमाणम्lamenting; distressed
कृपमाणम्:
कर्म (कविम्-विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootकृप्/कृपाय् (धातु/प्रातिपदिक-आधार; ‘to lament, be distressed’) → वर्तमान कृदन्त
अकृणुतम्you two made
अकृणुतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु) ‘to make, do’
विचक्षेclear-sighted; discerning
विचक्षे:
कर्म-सम्बन्ध (object complement to अकृणुतम्)
TypeAdjective (predicative) / Noun
Rootवि-चक्ष् (धातु) ‘to see, perceive’ → नाम/विशेषण ‘विचक्ष’ (‘clear-sighted, discerning’)