HomeRig VedaMandala 1Sukta 115Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.115

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Sūrya (under the oversight of Mitra-Varuṇa)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

तन्मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यो रूपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यद्रुशदस्य पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥

तन्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्याभि॒चक्षे॒ सूर्यो॑ रू॒पं कृ॑णुते॒ द्योरु॒पस्थे॑ । अ॒न॒न्तम॒न्यद्रुश॑दस्य॒ पाज॑: कृ॒ष्णम॒न्यद्ध॒रित॒: सं भ॑रन्ति ॥

tán mitrásya váruṇasyābhicákṣe sū́ryo rū́paṃ kṛṇute dyór upásthe | anántam anyád rúśad asya pā́jaḥ kṛ́ṣṇam anyád dharítaḥ sáṃ bharanti ||

In the overseeing gaze of Mitra and Varuṇa, Sūrya forms his beauty in the lap of Heaven. One aspect of his force is boundless and shining; another is dark—these the Harits gather together. Thus the illuminer holds both the infinite radiance and the needed shadow, so that consciousness may grow by contrast and by ordered totality.

तत् । मि॒त्रस्य॑ । वरु॑णस्य । अ॒भि॒ऽचक्षे॑ । सूर्यः॑ । रू॒पम् । कृ॒णु॒ते॒ । द्योः । उ॒पऽस्थे॑ । अ॒न॒न्तम् । अ॒न्यत् । रुश॑त् । अ॒स्य॒ । पाजः॑ । कृ॒ष्णम् । अ॒न्यत् । ह॒रितः॑ । सम् । भ॒र॒न्ति॒ ॥तत् । मित्रस्य । वरुणस्य । अभिचक्षे । सूर्यः । रूपम् । कृणुते । द्योः । उपस्थे । अनन्तम् । अन्यत् । रुशत् । अस्य । पाजः । कृष्णम् । अन्यत् । हरितः । सम् । भरन्ति ॥tat | mitrasya | varuṇasya | abhi-cakṣe | sūryaḥ | rūpam | kṛṇute | dyoḥ | upa-sthe | anantam | anyat | ruśat | asya | pājaḥ | kṛṣṇam | anyat | haritaḥ | sam | bharanti

तत्that (it)
तत्:
Karma (कर्म) / (सम्बन्ध-सूचक) निर्देश
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मित्रस्यof Mitra
मित्रस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
अभिचक्षेI behold / I look upon
अभिचक्षे:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु; ‘देखना’) + अभि- (उपसर्ग)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Kartā (कर्ता) (कृणुते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
रूपम्form
रूपम्:
Karma (कर्म) (कृणुते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
कृणुतेmakes / fashions
कृणुते:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु; ‘करना/बनाना’)
द्यौःthe Heaven (Dyauḥ)
द्यौः:
Kartā (कर्ता) (अन्तर्निहित ‘अस्ति/भवति’ अथवा ‘उपस्थे’ इत्यस्य सम्बन्ध) / विषय
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap / in the seat
उपस्थे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
अनन्तम्endless, boundless
अनन्तम्:
Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभाव
TypeAdjective
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
अन्यत्another (one)
अन्यत्:
Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
रुशत्shining, bright
रुशत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective (participle)
Rootरुश् (धातु; ‘दीप्तौ/श्वेतत्वे’) → वर्तमानकृदन्त
अस्यof him / of it
अस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध) (पाजः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पाजःradiance, splendor
पाजः:
Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपाजस् (प्रातिपदिक; ‘तेजस्/बलम्’)
कृष्णम्dark, black
कृष्णम्:
Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभाव
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
अन्यत्another (one)
अन्यत्:
Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
हरितःthe tawny (mares/rays)
हरितः:
Kartā (कर्ता) (भरन्ति इत्यस्य)
TypeNoun (collective/adj. used substantively)
Rootहरित् (प्रातिपदिक; ‘हरित/हरिण-वर्ण’)
सम्together, completely
सम्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
भरन्तिbear, carry
भरन्ति:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootभृ (धातु; ‘धारणे/वहने’)