HomeRig VedaMandala 1Sukta 113Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional)
Devata: Uṣas (with implicit Rātrī as complementary power)
Chandas: Gāyatrī

रुशद्वत्सा रुशती श्वेत्यागादारैगु कृष्णा सदनान्यस्याः । समानबन्धू अमृते अनूची द्यावा वर्णं चरत आमिनाने ॥

रुश॑द्वत्सा॒ रुश॑ती श्वे॒त्यागा॒दारै॑गु कृ॒ष्णा सद॑नान्यस्याः । स॒मा॒नब॑न्धू अ॒मृते॑ अनू॒ची द्यावा॒ वर्णं॑ चरत आमिना॒ने ॥

ruśád-vatsā ruśátī śvetíyā́gād ā́raig u kṛ́ṣṇā sádānāny asyāḥ | samānáb-andhū amṛ́te anūcī́ dyā́vā varṇáṃ carata ā́mināne ||

Radiant with her shining calves, radiant herself, the white-bright one has come; and the black has departed from her seats. The two immortal sisters, of one bond, moving in succession, traverse their color without injury.

रुश॑त्ऽवत्सा । रुश॑ती । श्वे॒त्या । आ । अ॒गा॒त् । अरै॑क् । ऊँ॒ इति॑ । कृ॒ष्णा । सद॑नानि । अ॒स्याः॒ । स॒मा॒नब॑न्धू॒ इति॑ स॒मा॒नऽब॑न्धू । अ॒मृते॒ इति॑ । अ॒नू॒ची इति॑ । द्यावा॑ । वर्ण॑म् । च॒र॒तः॒ । आ॒मि॒ना॒ने इत्या॑ऽमि॒ना॒ने ॥रुशत्वत्सा । रुशती । श्वेत्या । आ । अगात् । अरैक् । ऊँ इति । कृष्णा । सदनानि । अस्याः । समानबन्धू इति समानबन्धू । अमृते इति । अनूची इति । द्यावा । वर्णम् । चरतः । आमिनाने इत्यामिनाने ॥ruśat-vatsā | ruśatī | śvetyā | ā | agāt | araik | oṃ iti | kṛṣṇā | sadanāni | asyāḥ | samānabandhūitisamāna-bandhū | amṛteiti | anūcī iti | dyāvā | varṇam | carataḥ | āmināne ity āmināne

रुशद्वत्साःhaving bright calves (i.e., bright young rays)
रुशद्वत्साः:
Kartā (उषाः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootरुशद्-वत्स (प्रातिपदिक: रुशद् ‘दीप्त/श्वेत’ + वत्स ‘वत्स/बछड़ा’)
रुशतीshining, radiant
रुशती:
Kartā (उषाः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootरुशत् (प्रातिपदिक; √रुश्/रुच् ‘दीप्तौ’ से) अथवा रुशती (विशेषण-स्त्री)
श्वेत्य्brightly, in a white/gleaming manner
श्वेत्य्:
क्रियाविशेषण (आगात् इत्यस्य) / manner
TypeIndeclinable
Rootश्वेत्य (अव्यय/निपात; ‘श्वेत’ से, ‘श्वेतवत्/श्वेतया’ अर्थे)
towards, hither
:
क्रियाविशेषण (आगात्) / direction
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
अगात्came
अगात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
अरैगुAraigu (a name/epithet of Dawn)
अरैगु:
Kartā (उषाः) / विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootअरैगु (प्रातिपदिक; उषसः नाम/विशेषण)
कृष्णाdark (ones)
कृष्णा:
Karma (चरति/आमिनाने इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
सदनानिdwellings, seats, abodes
सदनानि:
Karma
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक; √सद् ‘सीदति/वसति’ से)
अस्याःof her
अस्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समानबन्धूhaving the same bond/kinship
समानबन्धू:
Kartā (द्यावा) / विशेषण
TypeAdjective
Rootसमान-बन्धु (प्रातिपदिक; समान ‘सम’ + बन्धु ‘बंधु/सम्बन्ध’)
अमृतेimmortal (pair)
अमृते:
Kartā (द्यावापृथिव्यौ) / विशेषण
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
अनूचीfollowing behind, subsequent
अनूची:
Kartā (उषाः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootअनूच्/अनूची (प्रातिपदिक; ‘अनु + अञ्च्/वच्’ → ‘अनुगामिनी/अनुवर्ती’, ‘पश्चात्-गामिनी’)
द्यावाthe two (heavens/sky-and-earth), the pair ‘Dyāvā’
द्यावा:
Kartā
TypeNoun
Rootद्याव् (प्रातिपदिक; द्यौ ‘sky’)
वर्णम्color, appearance
वर्णम्:
Karma
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
चरतःthey two move, proceed
चरतः:
क्रिया
TypeVerb
Root√चर् (चरति)
आमिनानेwithout diminishing/harming (i.e., uninjuring)
आमिनाने:
क्रियाविशेषण (चरतोः) / manner
TypeVerb (participle-like finite form) / Kṛdanta
Root√मि/मीन् (मिनोति ‘क्षय/हिंसा/नाश’), उपसर्ग आ-; वैदिक मध्यम/आत्मनेपद-रूप