HomeRig VedaMandala 1Sukta 113Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional ascription for RV 1.113 in many recensions)
Devata: Uṣas (Dawn)
Chandas: Gāyatrī (RV 1.113 is predominantly Gāyatrī)

इदं श्रेष्ठं ज्योतिषां ज्योतिरागाच्चित्रः प्रकेतो अजनिष्ट विभ्वा । यथा प्रसूता सवितुः सवायँ एवा रात्र्युषसे योनिमारैक् ॥

इ॒दं श्रेष्ठं॒ ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रागा॑च्चि॒त्रः प्र॑के॒तो अ॑जनिष्ट॒ विभ्वा॑ । यथा॒ प्रसू॑ता सवि॒तुः स॒वायँ॑ ए॒वा रात्र्यु॒षसे॒ योनि॑मारैक् ॥

idáṃ śréṣṭhaṃ jyótiṣāṃ jyótir ā́gāc citráḥ prá-keto ajaniṣṭa ví-bhvā | yáthā prá-sūtā savitúḥ savā́yaṃ evā́ rā́try uṣáse yónim ā́raik ||

This supreme Light of lights has come; the wondrous One, the clear-discerning, is born in her vastness. As one brought forth for Savitṛ’s impulsion, so Night has yielded the womb to Dawn.

इ॒दम् । श्रेष्ठ॑म् । ज्योति॑षाम् । ज्योतिः॑ । आ । अ॒गा॒त् । चि॒त्रः । प्र॒ऽके॒तः । अ॒ज॒नि॒ष्ट॒ । विऽभ्वा॑ । यथा॑ । प्रऽसू॑ता । स॒वि॒तुः । स॒वाय॑ । ए॒व । रात्री॑ । उ॒षसे॑ । योनि॑म् । अ॒रै॒क् ॥इदम् । श्रेष्ठम् । ज्योतिषाम् । ज्योतिः । आ । अगात् । चित्रः । प्रकेतः । अजनिष्ट । विभ्वा । यथा । प्रसूता । सवितुः । सवाय । एव । रात्री । उषसे । योनिम् । अरैक् ॥idam | śreṣṭham | jyotiṣām | jyotiḥ | ā | agāt | citraḥ | pra-ketaḥ | ajaniṣṭa | vi-bhvā | yathā | pra-sūtā | savituḥ | savāya | eva | rātrī | uṣase | yonim | araik

इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
श्रेष्ठम्best, most excellent
श्रेष्ठम्:
Karma
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक; श्रे/श्री-धातु से ‘श्रेष्ठ’)
ज्योतिषाम्of lights
ज्योतिषाम्:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
ज्योतिःa light
ज्योतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
आगात्came, has come
आगात्:
Kriyā
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति) उपसर्ग: आ-
चित्रःbright, wondrous
चित्रः:
Kartā (as qualifier)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
प्रकेतःthe one of clear sign/manifestation (dawn)
प्रकेतः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootप्रकेत (प्रातिपदिक)
अजनिष्टwas born, arose
अजनिष्ट:
Kriyā
TypeVerb
Root√जन् (जनते/जनति)
विभ्वाall-pervading, mighty
विभ्वा:
Kartā (as qualifier)
TypeAdjective
Rootविभ्वन्/विभ्व (प्रातिपदिक)
यथाas, just as
यथा:
Sambandha (comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
प्रसूताhaving brought forth, having given birth
प्रसूता:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Rootप्र-√सू (सूते) → प्रसूत (कृदन्त)
सवितुःof Savitṛ (the impeller)
सवितुः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
सवायम्the impelling/quickening (impulse)
सवायम्:
Karma
TypeNoun
Rootसव (प्रातिपदिक)
एवjust so, indeed
एव:
Sambandha (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
रात्रिnight
रात्रि:
Kartā
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
उषसेto Dawn (Uṣas)
उषसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
योनिम्womb, resting-place, source
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
आरैक्left, yielded (it)
आरैक्:
Kriyā
TypeVerb
Rootआ-√रिच्/√रेच् (Vedic: ‘to leave, relinquish, yield’; perfect-like injunctive/aorist form)