Rig Veda 1.113.17 — Mandala 1, Sukta 113, Mantra 17

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional)

Devata: Uṣas (with Agni/vahni as inner instrument)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स्यूमना वाच उदियर्ति वह्निः स्तवानो रेभ उषसो विभातीः । अद्या तदुच्छ गृणते मघोन्यस्मे आयुर्नि दिदीहि प्रजावत् ॥

Transliteration

syū́manā vā́ca úd iyarti váhniḥ stávāno rebhá uṣáso vibhātī́ḥ | adyā́ tád uccha gṛṇaté maghoni asmḗ ā́yur ní didīhi prajā́vat ||

Translation

With a fullness of inspired speech the flame of will rises upward, praising the shining Dawns with the chant. Today too, O bounteous one, shine forth for the singer; set firm in us a life that is rich with progeny of the soul.

Word by Word

• स्यूमना: kindly-minded, benevolent
• स्यूमना: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: स्यूमन् (प्रातिपदिक) < सु-मनस् (सु + मनस्)

• वाचः: voices, hymns
• वाचः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• उद्: up, forth
• उद्: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग)

• ईयर्ति: sets in motion, raises
• ईयर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईर् (धातु) [ईर्/ईरय्]

• वह्निः: the bearer/impeller; (here) the singer-priest, fire-like carrier
• वह्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)

• स्तवानः: praising
• स्तवानः: कर्तृविशेषणम्
• Type: Participle
• Root: स्तु (धातु) → स्तव (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• रेभः: the singer, praiser
• रेभः: कर्तृ (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेभ (प्रातिपदिक)

• उषसः: of Dawn
• उषसः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• विभातीः: shining, radiant
• विभातीः: कर्तृविशेषणम्
• Type: Participle/Adjective
• Root: वि-भा (धातु) → विभाति (कृदन्त/प्रातिपदिक)

• अद्य: today, now
• अद्य: अधिकारण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)

• तत्: that (this hymn/utterance)
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उच्छ: utter!, speak out!
• उच्छ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) — वैदिक आज्ञार्थे विशेषरूपम् (उच्छ < उच्/वच्-आदेश)

• गृणते: to the one who praises (the singer)
• गृणते: सम्प्रदान
• Type: Verb
• Root: गृ (धातु) / गृण् (स्तुतौ)

• मघोनि: O bountiful one (Dawn)
• मघोनि: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative) / Epithet
• Root: मघोनी (प्रातिपदिक) < मघवन्-स्त्री

• अस्मे: for us, to us
• अस्मे: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• नि: down, into; firmly
• नि: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• दीदीहि: set/establish; grant firmly (lit. make shine/strengthen)
• दीदीहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) / दी (दीप्तौ) — वैदिके ‘दीदीहि’ (द्विरुक्त-आज्ञार्थः)

• प्रजावत्: with offspring, progeny-endowed
• प्रजावत्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्र-जा (प्रातिपदिक) → प्रजावत्