HomeRig VedaMandala 1Sukta 113Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional)
Devata: Uṣas (with Sūrya as consequent power)
Chandas: Triṣṭubh

उदीर्ध्वं जीवो असुर्न आगादप प्रागात्तम आ ज्योतिरेति । आरैक्पन्थां यातवे सूर्यायागन्म यत्र प्रतिरन्त आयुः ॥

उदी॑र्ध्वं जी॒वो असु॑र्न॒ आगा॒दप॒ प्रागा॒त्तम॒ आ ज्योति॑रेति । आरै॒क्पन्थां॒ यात॑वे॒ सूर्या॒याग॑न्म॒ यत्र॑ प्रति॒रन्त॒ आयु॑: ॥

udī́rdhvaṃ jīvó ásur na ā́gād ápa prā́gāt táma ā́ jyótir eti | ā́raik pánthāṃ yā́tave sū́ryā́yā́ganma yátra pratiránta ā́yuḥ ||

Upright has come our living breath; forward has gone away the darkness, and the Light comes. A path has been opened for the Sun to travel; we have reached the place where life is sustained and extended.

उत् । ई॒र्ध्व॒म् । जी॒वः । असुः॑ । नः॒ । आ । अ॒गा॒त् । अप॑ । प्र । अ॒गा॒त् । तमः॑ । आ । ज्योतिः॑ । ए॒ति॒ । अरै॑क् । पन्था॑म् । यात॑वे । सूर्या॑य । अग॑न्म । यत्र॑ । प्र॒ऽति॒रन्ते॑ । आयुः॑ ॥उत् । ईर्ध्वम् । जीवः । असुः । नः । आ । अगात् । अप । प्र । अगात् । तमः । आ । ज्योतिः । एति । अरैक् । पन्थाम् । यातवे । सूर्याय । अगन्म । यत्र । प्रतिरन्ते । आयुः ॥ut | īrdhvam | jīvaḥ | asuḥ | naḥ | ā | agāt | apa | pra | agāt | tamaḥ | ā | jyotiḥ | et i | araik | panthām | yātave | sūryāya | aganma | yatra | pra-tirante | āyuḥ

उद्up, forth
उद्:
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग) / अव्यय
ईर्ध्वम्upwards, aloft
ईर्ध्वम्:
TypeAdjective
Rootऋध्/ईर्ध् (वर्धने) → ईर्ध्व (कृदन्त-प्रातिपदिक)
जीवःthe living (one), living being
जीवः:
Kartā
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक; √जीव् ‘जीवने’)
असुःbreath, life-spirit
असुः:
Kartā (जीवः असुः = समनाधिकरण) अथवा विशेषणभाव
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
नःof us / for us
नः:
सम्बन्ध (Genitive) / Sampradāna (contextual)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
आगात्came, has come
आगात्:
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थे) + आ-
अपaway, off
अप:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अगात्went away, departed
अगात्:
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थे) + (अप-प्र- उपसर्गार्थः)
तमःdarkness
तमः:
Kartā (अगात्) / Karma (contextual)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
towards, hither
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
Kartā (एति) / Karma (contextual)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
एतिgoes, comes
एति:
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थे)
आरैक्left, cleared
आरैक्:
TypeVerb
Root√रिच् (विरचने/वियोजने ‘to leave, to make empty’) + आ-
पन्थाम्path, way
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
यातवेto go, for going
यातवे:
प्रयोजन (purpose) / Sampradāna-like
TypeVerbal noun (Infinitive)
Root√या (गत्यर्थे) → यातु (कृदन्त) ; यातवे = तुमुन्-प्रत्यय (infinitive)
सूर्यायfor/to the Sun
सूर्याय:
Sampradāna (goal/recipient) अथवा प्रयोजन-निर्देश
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
अगन्मwe went, we have gone
अगन्म:
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थे)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
प्रतिरन्तेthey rest, find repose
प्रतिरन्ते:
TypeVerb
Root√रम् (रमणे/विश्रान्तौ) + प्रति-
आयुःlife, lifespan
आयुः:
Kartā (प्रतिरन्ते) (collective/abstract subject) अथवा विषय
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)