Mantra 4

Sukta 1.111

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.111)

Devata: Indra with associated deities (Ṛbhus, Vājas, Maruts; also Mitra-Varuṇa, Aśvins) in a collective invocation

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical scan for confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋभुक्षणमिन्द्रमा हुव ऊतय ऋभून्वाजान्मरुतः सोमपीतये । उभा मित्रावरुणा नूनमश्विना ते नो हिन्वन्तु सातये धिये जिषे ॥

Samhita Patha (IAST)

ऋ॒भु॒क्षण॒मिन्द्र॒मा हु॑व ऊ॒तय॑ ऋ॒भून्वाजा॑न्म॒रुत॒: सोम॑पीतये । उ॒भा मि॒त्रावरु॑णा नू॒नम॒श्विना॒ ते नो॑ हिन्वन्तु सा॒तये॑ धि॒ये जि॒षे ॥

Transliteration

ṛbhukṣaṇám índram ā́ huve ūtáye ṛbhū́n vā́jān marútaḥ sóma-pītaye | ubhā́ mitrā́varūṇā nū́nám aśvínā te no hinvantu sātáye dhíye jíṣe ||

Translation

I call Indra, the lord of Ṛbhus, for help; I call the Ṛbhus, the Vājas, the Maruts for the drinking of Soma. And now may both Mitra and Varuṇa, and the Aśvins too, impel us toward the attainment—toward the victorious thought that conquers.

Padapatha (Word Analysis)

ऋ॒भु॒क्षण॑म् । इन्द्र॑म् । आ । हु॒वे॒ । ऊ॒तये॑ । ऋ॒भून् । वाजा॑न् । म॒रुतः॑ । सोम॑ऽपीतये । उ॒भा । मि॒त्रावरू॑णा । नू॒नम् । अ॒श्विना॑ । ते । नः॒ । हि॒न्व॒न्तु॒ । सा॒तये॑ । धि॒ये । जि॒षे ॥ऋभुक्षणम् । इन्द्रम् । आ । हुवे । ऊतये । ऋभून् । वाजान् । मरुतः । सोमपीतये । उभा । मित्रावरूणा । नूनम् । अश्विना । ते । नः । हिन्वन्तु । सातये । धिये । जिषे ॥ṛbhukṣaṇam | indram | ā | huve | ūtaye | ṛbhūn | vājān | marutaḥ | soma-pītaye | ubhā | mitrāvarūṇā | nūnam | aśvinā | te | naḥ | hinvantu | sātaye | dhiye | jiṣe

Word by Word

• ऋभुक्षणम्: Rbhukṣan (a divine artisan), as object of invocation
• ऋभुक्षणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋभुक्षण (प्रातिपदिक; ऋभु-क्षन्/क्षन् ‘to be able, be strong’ as name)

• इन्द्रम्: Indra (acc.)
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• आ: hither, towards (in invocation)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• हुवे: I invoke/call
• हुवे: कर्तृ (अहं)
• Type: Verb
• Root: √हू (ह्वे) ‘to call, invoke’

• ऊतये: for help/aid
• ऊतये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: ऊति (प्रातिपदिक) ‘help, aid’

• ऋभून्: the Rbhus (acc.)
• ऋभून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक; the Rbhus)

• वाजान्: prizes/strengths (acc.)
• वाजान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक) ‘prize, strength, (esp.) victory-prize/food’

• मरुतः: the Maruts (acc.)
• मरुतः: कर्म
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• सोमपीतये: for Soma-drinking
• सोमपीतये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सोम-पीति (समास; सोम ‘Soma’ + पीति ‘drinking’)

• उभा: both
• उभा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक) ‘both’

• मित्रावरुणा: Mitra and Varuṇa (acc. dual)
• मित्रावरुणा: कर्म
• Type: Noun
• Root: मित्र-वरुण (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)

• नूनम्: now, indeed
• नूनम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (निपात)

• अश्विना: the Aśvins (acc. dual)
• अश्विना: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक; the Aśvins)

• ते: they
• ते: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• नः: to us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• हिन्वन्तु: let them impel/urge
• हिन्वन्तु: कर्तृ (ते)
• Type: Verb
• Root: √हिव्/हिन्व् ‘to set in motion, impel, drive on’

• सातये: for winning/victory
• सातये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: साति (प्रातिपदिक) ‘winning, gain, victory’

• धिये: for (our) prayer/insight
• धिये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक) ‘thought, prayer, insight’

• जिषे: for conquest/victory
• जिषे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: जि (प्रातिपदिक) ‘victory, winning’ (from √जि ‘to conquer’)