Mantra 8
Sukta 1.11
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रमीशानमोजसाभि स्तोमा अनूषत । सहस्रं यस्य रातय उत वा सन्ति भूयसीः ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्र॒मीशा॑न॒मोज॑सा॒भि स्तोमा॑ अनूषत । स॒हस्रं॒ यस्य॑ रा॒तय॑ उ॒त वा॒ सन्ति॒ भूय॑सीः ॥
Transliteration
índram ī́śānam ójasā́bhí stómā anūṣata | sahásraṃ yásya rātáya utá vā sánti bhū́yasīḥ ||
Translation
The hymns have sounded forth to Indra, the master by force. A thousand are his gifts—and indeed they are more, for his grace overflows beyond counting.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑म् । ईशा॑नम् । ओज॑सा । अ॒भि । स्तोमाः॑ । अ॒नू॒ष॒त॒ । स॒हस्र॑म् । यस्य॑ । रा॒तयः॑ । उ॒त । वा॒ । सन्ति॑ । भूय॑सीः ॥इन्द्रम् । ईशानम् । ओजसा । अभि । स्तोमाः । अनूषत । सहस्रम् । यस्य । रातयः । उत । वा । सन्ति । भूयसीः ॥indram | īśānam | ojasā | abhi | stomāḥ | anūṣata | sahasram | yasya | rātayaḥ | uta | vā | santi | bhūyasīḥ
Word by Word
इन्द्रम्Indra (as the object of praise)
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ईशानम्the ruling/masterful (one)
ईशानम्:
कर्म
TypeAdjective (epithet)
Rootईशान (प्रातिपदिक; √ईश् ‘to rule, be master’ से निष्पन्न)
ओजसाwith might, by strength
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
(उपसर्ग/दिशा-निर्देशक)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि
स्तोमाःpraises, hymns
स्तोमाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
अनूषतpraised, uttered (in praise)
अनूषत:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वच्/√उच् (स्तुति-वचनार्थक धातु; वैदिक रूप ‘अनूषत’)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
(सम्बन्ध/विशेष्य-परिमाण)
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रातयःgifts, bounties
रातयः:
कर्तृ (अस्ति/सन्ति के साथ)
TypeNoun
Rootराति (प्रातिपदिक; √रा/√दा ‘to give’ से ‘gift’)
उतand also / or even
उत:
(समुच्चय/विकल्प सूचक)
TypeIndeclinable (particle)
Rootउत
वाor
वा:
(विकल्प)
TypeIndeclinable (particle)
Rootवा
सन्तिare
सन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (भू/अस्ति)
भूयसीःmore, still greater (in number/abundance)
भूयसीः:
कर्तृ (अस्ति/सन्ति के साथ)
TypeAdjective
Rootभूयस् (प्रातिपदिक; ‘more, greater’—तुलनात्मक)