HomeRig VedaMandala 1Sukta 109Mantra 8
Previous Mantra

Mantra 8

Sukta 1.109

Devata: Indrāgnī (primary); Mitra-Varuṇa, Aditi, Sindhu, Pṛthivī, Dyauḥ (benedictory close)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

पुरंदरा शिक्षतं वज्रहस्तास्माँ इन्द्राग्नी अवतं भरेषु । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥

पुरं॑दरा॒ शिक्ष॑तं वज्रहस्ता॒स्माँ इ॑न्द्राग्नी अवतं॒ भरे॑षु । तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒: सिन्धु॑: पृथि॒वी उ॒त द्यौः ॥

puraṃdará śíkṣataṃ vajrahastā asmā́ṃ indrāgnī avataṃ bháreṣu | tán no mitró váruṇo māmahantām áditiḥ síndhuḥ pṛthivī utá dyáuḥ ||

O breakers of the strongholds, O thunderbolt-handed, teach us; protect us, O Indra and Agni, in the bearable loads of struggle. And may Mitra and Varuṇa enlarge us; may Aditi, the flowing Sindhu, Earth and Heaven increase and uphold us.

पुर॑म्ऽदरा॑ । शिक्ष॑तम् । व॒ज्र॒ऽह॒स्ता॒ । अ॒स्मान् । इ॒न्द्रा॒ग्नी॒ इति॑ । अ॒व॒त॒म् । भरे॑षु । तत् । नः॒ । मि॒त्रः । वरु॑णः । म॒म॒ह॒न्ता॒म् । अदि॑तिः । सिन्धुः॑ । पृ॒थि॒वी । उ॒त । द्यौः ॥पुरम्दरा । शिक्षतम् । वज्रहस्ता । अस्मान् । इन्द्राग्नी इति । अवतम् । भरेषु । तत् । नः । मित्रः । वरुणः । ममहन्ताम् । अदितिः । सिन्धुः । पृथिवी । उत । द्यौः ॥puram-darā | śikṣatam | vajra-hastā | asmān | indrāgnī iti | avatam | bhareṣu | tat | naḥ | mitraḥ | varuṇaḥ | mamahantām | aditiḥ | sindhuḥ | pṛth ivī | uta | dyauḥ

पुरंदराO ‘fort-destroyers’ (epithet)
पुरंदरा:
सम्बोधन (addressed deities)
TypeNoun (epithet)
Rootपुरंदर (प्रातिपदिक; पुरम्+दर) अथवा पुरंदर (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)
शिक्षतम्teach / instruct / help (you two)!
शिक्षतम्:
क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
TypeVerb
Root√शिक्ष् (शिक्ष्) ‘to teach/train, to help’
वज्रहस्ताO thunderbolt-handed (you two)!
वज्रहस्ता:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootवज्रहस्त (प्रातिपदिक; वज्र+हस्त) समास
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म (of अवतम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्राग्नीO Indra and Agni!
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity name)
Rootइन्द्राग्नि (द्वन्द्व-समास: इन्द्र + अग्नि)
अवतम्protect / aid (you two)!
अवतम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अव् ‘to protect, help’
भरेषुin battles / in contests
भरेषु:
अधिकरण (locative: circumstance)
TypeNoun
Rootभर (प्रातिपदिक; ‘battle, contest, struggle’)
तत्that (boon/help)
तत्:
कर्म (of मामहन्ताम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (enclitic pronoun)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्तृ (of मामहन्ताम्)
TypeNoun (deity)
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (co-agent with मित्रः)
TypeNoun (deity)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
मामहन्ताम्may they magnify / favor (us/that)
मामहन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√मह् ‘to honor, magnify’ (with reduplication/intensive-like formation in Vedic)
अदितिःAditi
अदितिः:
कर्तृ (of मामहन्ताम्)
TypeNoun (deity)
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
सिन्धुःthe River / Sindhu
सिन्धुः:
कर्तृ (of मामहन्ताम्)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
पृथिवीEarth
पृथिवी:
कर्तृ (of मामहन्ताम्)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
उतand / also
उत:
समुच्चय (coordinator)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात/अव्यय)
द्यौःHeaven / Sky
द्यौः:
कर्तृ (of मामहन्ताम्)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक; द्यौस्)