HomeRig VedaMandala 1Sukta 109Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.109

Devata: Indrāgnī
Chandas: Triṣṭubh (probable)

वि ह्यख्यं मनसा वस्य इच्छन्निन्द्राग्नी ज्ञास उत वा सजातान् । नान्या युवत्प्रमतिरस्ति मह्यं स वां धियं वाजयन्तीमतक्षम् ॥

वि ह्यख्यं॒ मन॑सा॒ वस्य॑ इ॒च्छन्निन्द्रा॑ग्नी ज्ञा॒स उ॒त वा॑ सजा॒तान् । नान्या यु॒वत्प्रम॑तिरस्ति॒ मह्यं॒ स वां॒ धियं॑ वाज॒यन्ती॑मतक्षम् ॥

ví hy ákhyaṃ mánasā vásya íchann indrā́gnī jñā́sa utá vā sajātā́n | nā́nyā yuvát prámatir asti máhyaṃ sá vāṃ dhíyaṃ vājayántīm atakṣam ||

I have clearly seen with the mind, seeking the more excellent, O Indra and Agni, the peoples and even the kindred-born. No other understanding is for me like you two; therefore I have fashioned for you a thought that brings the plenitude of force.

वि । हि । अख्य॑म् । मन॑सा । वस्यः॑ । इ॒च्छन् । इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । ज्ञा॒सः । उ॒त । वा॒ । स॒ऽजा॒तान् । न । अ॒न्या । यु॒वत् । प्रऽम॑तिः । अ॒स्ति॒ । मह्य॑म् । सः । वा॒म् । धिय॑म् । वा॒ज॒ऽयन्ती॑म् । अ॒त॒क्ष॒म् ॥वि । हि । अख्यम् । मनसा । वस्यः । इच्छन् । इन्द्राग्नी इति । ज्ञासः । उत । वा । सजातान् । न । अन्या । युवत् । प्रमतिः । अस्ति । मह्यम् । सः । वाम् । धियम् । वाजयन्तीम् । अतक्षम् ॥vi | hi | akhyam | manasā | vasyaḥ | icchan | indrāgnī iti | jñāsaḥ | uta | vā | sa-jātān | na | anyā | yuvat | pra-matiḥ | asti | mahyam | saḥ | vām | dhiyam | vāja-yantīm | atakṣam

विapart, asunder; forth (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग) / प्रातिपदिक न
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात) अव्यय
अख्यम्I perceived, I recognized
अख्यम्:
TypeVerb
Rootख्यै (धातु) / √ख्यā ‘to see, perceive, make known’
मनसाwith (my) mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
वस्यःthe better (thing), the more excellent
वस्यः:
Karma
TypeAdjective
Rootवस्/वसु (प्रातिपदिक) / वस्यस् ‘better, more excellent’
इच्छन्desiring
इच्छन्:
Kartā (to ‘अख्यम्’)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु) √इष् ‘to desire’
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
Sampradāna/Āmantraṇa (addressed deities)
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक, द्वन्द्व)
ज्ञासःkinsmen, folk
ज्ञासः:
Kartā (understood with following clause) / topic
TypeNoun
Rootज्ञा (प्रातिपदिक) / ज्ञास् ‘kinsfolk, people’
उतand, also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
सजातान्those born together; comrades, congeners
सजातान्:
Karma
TypeAdjective
Rootस-जात (प्रातिपदिक) / जात ‘born’
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
अन्याanother (any other)
अन्या:
Kartā (of ‘अस्ति’)
TypeAdjective/Pronoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
युवत्a young woman; youthful (one)
युवत्:
(apposition to ‘प्रमतिः’)
TypeNoun/Adjective
Rootयुवत् (प्रातिपदिक) / ‘young woman; youthful’
प्रमतिःcounsel, guidance, wise intent
प्रमतिः:
Kartā (of ‘अस्ति’)
TypeNoun
Rootप्र-मत्/मन् (प्रातिपदिक) / प्रमति ‘forethought, counsel, guidance; devotion’
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस् (धातु) √अस् ‘to be’
मह्यम्for me
मह्यम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
सःthat; he/it
सः:
Kartā (of ‘अतक्षम्’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वाम्of you two; you two
वाम्:
Sampradāna/Relation (genitive) to ‘धियम्’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
धियम्prayer, inspired thought
धियम्:
Karma
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक) / धी ‘thought, prayer, hymn’
वाजयन्तीम्bringing prizes; strengthening; winning
वाजयन्तीम्:
(विशेषण of ‘धियम्’)
TypeAdjective/Participle
Rootवाजयन्ती (प्रातिपदिक) < वाजय् (causative denom.) from वाज ‘prize, strength’
अतक्षम्I fashioned, I composed
अतक्षम्:
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु) √तक्ष् ‘to fashion, form, compose’