HomeRig VedaMandala 1Sukta 103Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.103

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

तत्त इन्द्रियं परमं पराचैरधारयन्त कवयः पुरेदम् । क्षमेदमन्यद्दिव्यन्यदस्य समी पृच्यते समनेव केतुः ॥

तत्त॑ इन्द्रि॒यं प॑र॒मं प॑रा॒चैरधा॑रयन्त क॒वय॑: पु॒रेदम् । क्ष॒मेदम॒न्यद्दि॒व्य१॒॑न्यद॑स्य॒ समी॑ पृच्यते सम॒नेव॑ के॒तुः ॥

tát ta indríyaṃ paramáṃ parācáir ádhārayanta kaváyaḥ purédám | kṣamédám anyád divy ànyád asya sám īm pṛcyate samanéva ketúḥ ||

That supreme Indric power of thine the seers upheld from of old, from the far-reaching heights. One is this here on earth, another is that in heaven; yet both are joined together as a single sign in the same meeting-place.

तत् । ते॒ । इ॒न्द्रि॒यम् । प॒र॒मम् । प॒रा॒चैः । अधा॑रयन्त । क॒वयः॑ । पु॒रा । इ॒दम् । क्ष॒मा । इ॒दम् । अ॒न्यत् । दि॒वि । अ॒न्यत् । अ॒स्य॒ । सम् । ई॒म् इति॑ । पृ॒च्य॒ते॒ । स॒म॒नाऽइ॑व । के॒तुः ॥तत् । ते । इन्द्रियम् । परमम् । पराचैः । अधारयन्त । कवयः । पुरा । इदम् । क्षमा । इदम् । अन्यत् । दिवि । अन्यत् । अस्य । सम् । ईम् इति । पृच्यते । समनाइव । केतुः ॥tat | te | indriyam | paramam | parācaiḥ | adhārayanta | kavayaḥ | purā | idam | kṣamā | idam | anyat | divi | anyat | asya | sam | īm iti | pṛcyate | samanāiva | ketuḥ

तत्that
तत्:
Karma (object; with धारयन्त) / or Anaphoric (correlative)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते
इन्द्रियम्power, might
इन्द्रियम्:
Karma (object; ‘your might/force’)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
परमम्highest, supreme
परमम्:
Karma (agreeing with object)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
पराचैःby those far away / from afar
पराचैः:
Karaṇa (means/with; ‘by/with those afar/remote ones’)
TypeAdjective (used adverbially) / Noun-like
Rootपराच्/पराञ्च् (प्रातिपदिक; ‘turned away/remote’) → पराचैः
अधारयन्तthey upheld, they established
अधारयन्त:
Kriyā (finite verb); governs कर्म ‘तत्…इन्द्रियम्’
TypeVerb
Rootधृ (धातु) with preverb अधि-
कवयःthe seers, poets
कवयः:
Kartā (agent of अधारयन्त)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
पुराformerly, of old
पुरा:
Adhikaraṇa (temporal) / Kriyā-viśeṣaṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
इदम्this
इदम्:
Karma (object; resumptive ‘this’) / deictic
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षम्indeed / surely
क्षम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (particle; emphatic/asseverative)
TypeIndeclinable
Rootक्षम् (अव्यय/निपात; Vedic particle)
इदम्this
इदम्:
Karma / deictic
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्यत्another, different
अन्यत्:
Karma / predicate nominal (contrasted item)
TypeAdjective/Pronoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक) → अन्यत्
दिविin heaven
दिवि:
Adhikaraṇa (locative: ‘in heaven’)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक ‘heaven/sky’) → दिवि
अन्यत्another
अन्यत्:
Karma / predicate nominal (contrasted item)
TypeAdjective/Pronoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक) → अन्यत्
अस्यof this / of him
अस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of it/of him’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
समीtogether, jointly
समी:
Kriyā-viśeṣaṇa (adverb with पृच्यते)
TypeIndeclinable
Rootसमि/समी (अव्यय; Vedic adverb ‘together, in union’)
पृच्यतेis mingled / is joined
पृच्यते:
Kriyā (finite verb)
TypeVerb
Rootपृच् (धातु ‘to mix, join’)
समानेवas if in the same (place/assembly)
समानेव:
Adhikaraṇa (locative of comparison) / Kriyā-viśeṣaṇa
TypeAdjective + Indeclinable
Rootसमाना (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
केतुःbanner, sign, signal
केतुः:
Kartā / subject (of पृच्यते; ‘the banner/sign’)
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)