HomeRig VedaMandala 1Sukta 100Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 1.100

Devata: Indra (with Maruts)

तमूतयो रणयञ्छूरसातौ तं क्षेमस्य क्षितयः कृण्वत त्राम् । स विश्वस्य करुणस्येश एको मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥

तमू॒तयो॑ रणय॒ञ्छूर॑सातौ॒ तं क्षेम॑स्य क्षि॒तय॑: कृण्वत॒ त्राम् । स विश्व॑स्य क॒रुण॑स्येश॒ एको॑ म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती ॥

tám ūtáyo raṇayáñ chū́rasātau tám kṣémasya kṣitáyaḥ kṛṇvata trā́m | sá víśvasya karúṇasyeśá éko marútvān no bhavatu índra ūtī́ ||

Him the helps make victorious in the winning of heroes; him the peoples make a shelter for peace. He alone rules over all compassion—may that Indra with the Maruts be our help.

तम् । ऊ॒तयः॑ । र॒ण॒य॒त् । शूर॑ऽसातौ । तम् । क्षेम॑स्य । क्षि॒तयः॑ । कृ॒ण्व॒त॒ । त्राम् । सः । विश्व॑स्य । क॒रुण॑स्य । ई॒शे॒ । एकः॑ । म॒रुत्वा॑न् । नः॒ । भ॒व॒तु॒ । इन्द्रः॑ । ऊ॒ती ॥तम् । ऊतयः । रणयत् । शूरसातौ । तम् । क्षेमस्य । क्षितयः । कृण्वत । त्राम् । सः । विश्वस्य । करुणस्य । ईशे । एकः । मरुत्वान् । नः । भवतु । इन्द्रः । ऊती ॥tam | ūtayaḥ | raṇayat | śūra-sātau | tam | kṣemasya | kṣitayaḥ | kṛṇvata | trām | saḥ | viśvasya | karuṇasy a | īśe | ekaḥ | marutvān | naḥ | bhavatu | indraḥ | ūtī

तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊतयःhelps, aids
ऊतयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऊति- (स्त्री) < √अव्/अवति (रक्षणे) (निघण्टु-परम्परा: ‘ऊति’ = सहायता/रक्षा)
रणयन्gladdening/cheering (on)
रणयन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Root√रण्/रणय् (रणने/आनन्दने/उत्साहने; caus./denom. रणयति) → रणयन् (वर्तमान कृदन्त)
शूरसातौin the winning of heroes (battle-victory)
शूरसातौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootशूरसाति- (स्त्री) (शूर + साति ‘प्राप्ति/लाभ’; युद्ध-लाभ/विजय)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षेमस्यof welfare/safety
क्षेमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootक्षेम- (पुं) (√क्षि/क्षेम्? परम्परया ‘क्षेम’ = कल्याण/सुरक्षा)
क्षितयःthe peoples, settlements
क्षितयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootक्षिति- (स्त्री) (√क्षि ‘निवासे/क्षये’ → ‘क्षिति’ = निवास/भूमि; RV में ‘जनाः/प्रजाः’ अर्थे)
कृण्वतmake
कृण्वत:
कर्तृ
TypeVerb
Root√कृ (करणे) → कृण्वत् (वर्तमान, परस्मैपद, 3 बहु)
त्राम्protection
त्राम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्रा- (स्त्री) < √त्रै/√त्रा (त्राणे, रक्षणे) (नामधातु/भाववाचक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व- (सर्व) (विश् ‘प्रवेशे/व्याप्तौ’ से ‘विश्व’ = सर्व)
करुणस्यof the afflicted/compassion-worthy
करुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootकरुण- (विशेषण/नाम; ‘दयालु/करुण’), RV में ‘करुण’ = ‘दीन/कातर/दुःखी’ अथवा ‘करुणा-सम्बद्ध’
ईशेrules, is lord over
ईशे:
कर्तृ
TypeVerb
Root√ईश् (ऐश्वर्ये/शासने) → ईशे (वर्तमान, आत्मनेपद, 3 एक)
एकःalone, the one
एकः:
कर्तृ (सः…एकः)
TypeAdjective
Rootएक- (संख्या/विशेषण)
मरुत्वान्accompanied by the Maruts
मरुत्वान्:
कर्तृ (इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootमरुत्वन्त्- (विशेषण) (मरुत् + वन्त् ‘युक्त’)
नःfor us
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
भवतुlet (him) be
भवतु:
कर्तृ
TypeVerb
Root√भू (भवने) → भवतु (आज्ञार्थ)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र- (पुं; देवता-नाम)
ऊतीas help, as aid
ऊती:
करण (सहाय-रूपेण)
TypeNoun
Rootऊति- (स्त्री) < √अव् (रक्षणे)