Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 59›Shloka 104
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 104

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

सतान् प्रचिच्छेदहिराक्षसेन्द्रःछित्वाचतन्लक्ष्मणमाजघान ।शरेणकालाग्निसमप्रभेणस्वयम्भुदत्तेनललाटदेशे ।।6.59.104।।

Transliteration

sa tān praciccheda hi rākṣasendraḥ chitvā ca tān lakṣmaṇam ājaghāna | śareṇa kālāgnisamaprabhena svayambhudattena lalāṭadeśe ||6.59.104||

Translation

But the rākṣasa-king cut those arrows to pieces; and having shattered them, he struck Lakṣmaṇa on the forehead with an arrow granted by the Self-born, blazing like the fire of dissolution.

Word by Word
सतान्arrows (a hundred / many arrows)
सतान्:
कर्म (object of ‘प्रचिच्छेद’)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक) / शतन् (प्रातिपदिक, ‘arrow’ sense in epic usage)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masc., accusative, plural)
प्रचिच्छेदcut to pieces / severed
प्रचिच्छेद:
क्रिया (main action)
TypeVerb
Root√छिद् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (Perfect, active, 3rd sg.)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis/indeed)
राक्षसेन्द्रःthe lord/king of the Rakshasas
राक्षसेन्द्रः:
कर्ता (agent of ‘प्रचिच्छेद/आजघान’)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (राक्षसानाम् इन्द्रः)
छित्वाhaving cut (them)
छित्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (prior action to main verb)
TypeIndeclinable
Root√छिद् (धातु) → क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्तः अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive: ‘having cut’)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
तान्those (arrows)
तान्:
कर्म (object of ‘छित्वा’)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masc., accusative, plural)
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
कर्म (object of ‘आजघान’)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., accusative, singular)
आजघानstruck / smote
आजघान:
क्रिया (main action)
TypeVerb
Root√हन् (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (Perfect, active, 3rd sg.)
शरेणwith an arrow
शरेण:
करण (instrument of striking)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., instrumental, singular)
कालाग्निसमप्रभेणhaving a radiance like the fire of time (cosmic conflagration)
कालाग्निसमप्रभेण:
विशेषण (qualifier of ‘शरेण’)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + सम (अव्यय/उपपद) + प्रभा (प्रातिपदिक) → प्रभ (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., instrumental, singular); उपमान-तत्पुरुषः/कर्मधारयप्रायः (‘कालाग्निना समा प्रभा यस्य’)
स्वयम्भुदत्तेनgiven by the Self-born (Brahma)
स्वयम्भुदत्तेन:
विशेषण (qualifier of ‘शरेण’)
TypeAdjective
Rootस्वयम्भू (प्रातिपदिक) + दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, √दा + क्त) (समास)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., instrumental, singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (‘स्वयम्भुना दत्तः’)
ललाटदेशेon the forehead region
ललाटदेशे:
अधिकरण (location: where struck)
TypeNoun
Rootललाट (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., locative, singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (‘ललाटस्य देशः’)
Context

The Rakshasa king broke into pieces those arrows of Lakshmana and struck him on the forehead with the arrow gifted to him by Brahma, that was bright like the fire at the time of universal destruction.

Characters & Entities
R
Rāvaṇa (rākṣasendra)
L
Lakṣmaṇa
S
Svayambhū (Brahmā)
D
divine arrow

FAQs

Possessing divine boons or weapons is not itself Dharma; moral orientation determines whether power serves protection or harm.

Rāvaṇa neutralizes Lakṣmaṇa’s volley and counters with a formidable, Brahmā-granted arrow that hits Lakṣmaṇa’s forehead.

Lakṣmaṇa’s endurance is implied—he is wounded yet remains within the righteous struggle.

←Previous Verse
Next Verse→