Next Verse

Shloka 1

Jatāyu’s Resistance, Sītā’s Traces, Kabandha’s Release, and the Path to Sugrīva (Āraṇyaka-parva 263)

हि आय >> () हि २ 7 > मुद्ल ऋषिको ही “मौद्वल्य” भी कहा है। (ट्रोपदीहरणपर्व) द्विषष्टयधिकद्धिशततमो< ध्याय: दुर्योधनका हें मधिडिरके पा इक आतिथ्यसत्कारसे संतुष्ट करके उन्हें पास भेजकर प्रसन्न होना जनमेजय उवाच वसत्स्वेवं वने तेषु पाण्डवेषु महात्मसु | रममाणेषु चित्राभि: कथाभिमुनिभि: सह,जनमेजयने पूछा--महामुनि वैशम्पायनजी! जब महात्मा पाण्डव इस प्रकार वनमें रहकर मुनियोंके साथ विचित्र कथा-वार्ताद्वारा मनोरग्जन करते थे तथा जबतक द्रौपद्री भोजन न कर ले, तबतक सूर्यके दिये हुए अक्षयपात्रसे प्राप्त होनेवाले अन्नसे वे उन ब्राह्मणोंको तृप्त करते थे, जो भोजनके लिये उनके पास आये होते थे; उन दिनों दुःशासन, कर्ण और शकुनिके मतके अनुसार चलनेवाले पापाचारी दुरात्मा दुर्योधन आदि धृतराष्ट्रपुत्रोंने उन पाण्डवोंके साथ कैसा बर्ताव किया? भगवन! मेरे प्रश्नके अनुसार ये सब बातें कहिये

Janamejaya uvāca | vasatsv evaṁ vane teṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu | ramamāṇeṣu citrābhiḥ kathābhir munibhiḥ saha ||

Janamejaya said: “O great sage! While those noble-souled Pāṇḍavas were dwelling thus in the forest, finding solace together with the sages through many wondrous and varied conversations—”

जनमेजयःJanamejaya
जनमेजयः:
Karta
TypeNoun
Rootजनमेजय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect, 3rd, Singular
वसत्सुwhile (they were) dwelling
वसत्सु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवस् (धातु) → वसत् (शतृ-कृदन्त प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
तेषुin/among them
तेषु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Locative, Plural
पाण्डवेषुamong the Pāṇḍavas
पाण्डवेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
महात्मसुgreat-souled
महात्मसु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
रममाणेषुwhile enjoying/delighting
रममाणेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootरम् (धातु) → रममाण (शानच्-कृदन्त प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
चित्राभिःwith varied/wondrous
चित्राभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Plural
कथाभिःstories, conversations
कथाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Plural
मुनिभिःwith sages
मुनिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
P
Pāṇḍavas
M
Munis (sages)
F
Forest (Vana)

Educational Q&A

The verse frames a dharmic setting: even in hardship (forest exile), the Pāṇḍavas sustain inner steadiness by keeping company with sages and engaging in elevating discourse—suggesting that righteous companionship and reflective conversation are supports of dharma.

Janamejaya begins a question to the narrator about the period when the Pāṇḍavas lived in the forest and spent time with sages in varied conversations; this sets up the ensuing account of events involving their adversaries’ conduct toward them.