Shloka 22
Vyāsa’s Consolation to Yudhiṣṭhira: Tapas, Kāla, and the Difficulty of Dāna (दान-तपस्-विवेकः)
Devanagari script
ततः सुतुमुलं युद्ध गन्धर्वाणां तरस्विनाम् । बभूव भीमवेगानां पाण्डवानां च भारत
Transliteration
tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ gandharvāṇāṃ tarasvinām | babhūva bhīmavegānāṃ pāṇḍavānāṃ ca bhārata ||
Translation
Then a fiercely tumultuous battle broke out between the mighty Gandharvas and the Pāṇḍavas, whose onrush was like Bhīma’s—O Bhārata. The clash is framed as an overwhelming surge of force, setting the moral tension between valor and restraint amid sudden conflict.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable)
सुतुमुलम्very fierce, extremely tumultuous
सुतुमुलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसुतुमुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
गन्धर्वाणाम्of the Gandharvas
गन्धर्वाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
तरस्विनाम्of the mighty/impetuous ones
तरस्विनाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतरस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
बभूवbecame, arose
बभूव:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
भीमवेगानाम्of those of terrible speed/impetus
भीमवेगानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootभीमवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable)
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
G
GandharvasP
PāṇḍavasB
BhīmaB
Bhārata (addressee)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes